artykuły

Otoskleroza – czym jest? Jak ją wyleczyć?

Otoskleroza – czym jest? Jak ją wyleczyć?

Otoskleroza to postępująca choroba ucha środkowego, a dokładniej stwardnienie kosteczek słuchowych. W przebiegu schorzenia dochodzi do niewłaściwej przebudowy tkanki kostnej błędnika, stąd też przypadłość bywa określana jako otoskleroza ślimakowa czy też błędnikowa. Objawy to m.in. obustronny niedosłuch, szumy uszne i zawroty głowy. Wyjaśniamy, czym jest otoskleroza i na czym polega jej leczenie.

  1. Czym jest otoskleroza?
  2. Przyczyny otosklerozy
  3. Jakie objawy wywołuje otoskleroza?
  4. Jak rozpoznaje się otosklerozę?
  5. Na czym polega leczenie otosklerozy?

Czym jest otoskleroza?

Zanim wyjaśnimy, czym jest otoskleroza błędnikowa, warto wspomnieć o budowie narządu słuchu. Otóż ucho środkowe jest zbudowane m.in. z trzech kosteczek słuchowych – młoteczka, kowadełka i strzemiączka. Ich zadaniem jest przekazywanie bodźców akustycznych pochodzących ze świata zewnętrznego do układu nerwowego. Co ciekawe, to jedyne kości w ciele człowieka, które już w momencie narodzin mają pierwotny rozmiar – nie rosną, ich wielkość pozostaje niezmieniona przez całe życie.

Kosteczki wzmacniają drgania przechodzące przez błonę bębenkową, a tym samym nasilają sygnał dźwiękowy, zanim trafi on do ucha wewnętrznego. Ich funkcjonowanie jest więc niezbędne do prawidłowego słyszenia, a każda nieprawidłowość skutkuje pogorszeniem lub utratą słuchu.

Otoskleroza (otosclerosis, otospongiosis) jest schorzeniem dotyczącym wspomnianych kosteczek słuchowych, a dokładniej strzemiączka – najmniejszej kości w ciele człowieka, która ma długość zaledwie 3 mm. Strzemiączko leży między uchem środkowym a wewnętrznym i łączy obie części aparatu słuchowego. Otoskleroza polega na nieprawidłowej przebudowie tkanki kostnej błędnika, określanego również jako narząd równowagi. W wyniku niewłaściwego, nadmiernego rozrostu kości dochodzi do unieruchomienia strzemiączka. W konsekwencji sygnał dźwiękowy nie może być odpowiednio przekazywany do dalszych części aparatu słuchowego.

Przyczyny otosklerozy

Otoskleroza jest stosunkowo bardzo rzadką chorobą. Szacuje się, że dwa razy częściej chorują na nią kobiety, a pierwsze objawy schorzenia pojawiają się pomiędzy 15. a 40. rokiem życia. Niestety wciąż nie są znane przyczyny tej choroby. Wiadomo natomiast, że otoskleroza częściej występuje u osób, które zgłaszają podobne przypadki u członków rodziny, stąd przypuszczenie o jej możliwym dziedziczeniu.

Najbardziej prawdopodobna teoria na temat przyczyn otosklerozy zakłada połączenie czynników genetycznych i środowiskowych. Za czynniki zwiększające ryzyko rozwoju otosklerozy uznaje się m.in.:

  • zmiany hormonalne – kobiety w ciąży lub karmiące piersią prawdopodobnie w wyniku podwyższonego poziomu estrogenu są bardziej narażone na rozwój choroby;
  • wirus odry – przypuszcza się, że wirus odry jest czynnikiem wyzwalającym rozwój otosklerozy, a osoby szczepione przeciwko tej chorobie są mniej skłonne do zachorowania;
  • zaburzenia autoimmunologiczne – jedna z teorii zakłada, że otoskleroza może być objawem nieprawidłowej reakcji układu immunologicznego.

Jakie objawy wywołuje otoskleroza?

Do prawidłowego przewodzenia fal akustycznych niezbędny jest ruch kosteczek słuchowych. Z kolei otoskleroza powoduje unieruchomienie strzemiączka, przez co rozwija się niedosłuch przewodzeniowy, czyli zaburzenie dotyczące przekazywania sygnału akustycznego.

W przebiegu otosklerozy zaburzenia słuchu najczęściej dotyczą obu uszu, ale nie zawsze rozwijają się obustronnie. W niektórych przypadkach początkowo niedosłuch rozwija się po jednej stronie, a po jakimś czasie w drugim uchu. Co więcej, problemy ze słuchem, bez odpowiedniego leczenia, mają charakter narastający.

Otoskleroza może wywoływać również inne objawy, takie jak: szumy uszne, zawroty głowy, zaburzenia równowagi. Co ciekawe, osoby chore na otosklerozę często lepiej rozumieją mowę słyszaną w hałasie.

Jak rozpoznaje się otosklerozę?

W pierwszej kolejności otoskleroza jest diagnozowana na podstawie wywiadu z pacjentem, który zgłasza objawy. Jednak niedosłuch i szumy uszne są symptomami niespecyficznymi, występującymi także w wielu innych schorzeniach, dlatego zawsze konieczne jest przeprowadzenie dodatkowych badań.

Otoskleroza nie wywołuje zmian w obrębie błony bębenkowej, dlatego wziernikowanie ucha nie pozwala na zdiagnozowanie tego schorzenia. Niemniej jednak w części przypadków obserwuje się tzw. objaw Schwartza, czyli widoczny, różowy wzgórek, przeświecający przez błonę bębenkową.

Znacznie precyzyjniejsze przy diagnozie są natomiast badania audiometryczne, które pozwalają na określenie rodzaju niedosłuchu i rozpoznanie patologii w obrębie strzemiączka. Często zalecana jest więc audiometria tonalna i impedancyjna, a także próba Gellé.

Ważnymi badaniami diagnostycznymi przy podejrzeniu otosklerozy są także tomografia komputerowa kości skroniowej i rezonans magnetyczny. Te metody często pozwalają na zobrazowanie zmian w obrębie kosteczek słuchowych.

Na czym polega leczenie otosklerozy?

Otoskleroza to postępująca choroba, która nie ustąpi bez odpowiedniego leczenia. Co więcej, zabieg operacyjny jest jedyną skuteczną terapią.

W początkowym etapie choroby, która często jest diagnozowana przypadkowo, stosuje się leczenie zachowawcze. Polega ono na podawaniu środków farmakologicznych, a dokładniej fluorku sodu, który ma hamować dalszy rozwój choroby. Stosuje się także aparaty słuchowe poprawiające jakość życia. To jednak metody tymczasowe, które nie pozwalają na powrót do zdrowia. Otoskleroza jest schorzeniem, które leczy się, wykonując zabieg chirurgiczny, przywracający funkcjonalność strzemiączka.

Choroba w większości przypadków dotyczy obu uszu, ale zabieg wykonuje się jednostronnie. Dopiero mniej więcej po upływie roku można przeprowadzić kolejną operację, obejmującą drugie ucho. Warto zaznaczyć, że ponieważ otoskleroza jest schorzeniem o nieznanej etiologii, zabieg wykonywany jest w celu usunięcia nieprawidłowości w budowie kości, a nie wyeliminowania przyczyny choroby. Operacyjne przywrócenie ruchomości w obrębie okienka owalnego sąsiadującego ze strzemiączkiem pozwala na poprawę stanu słuchu.

Trzema najczęściej wykonywanymi zabiegami u osób chorujących na otosklerozę są:

  • stapedektomia – polega na usunięciu całej płytki strzemiączka i uszczelnieniu protezy kawałkiem żyły, tkanki łącznej lub mięśnia skroniowego;
  • stapedektomia częściowa – usuwana jest tylko część płytki strzemiączka, natomiast materiałem uzupełniającym protezę jest tkanka łączna;
  • stapedotomia – usunięciu podlega tylko niewielka część strzemiączka, z kolei w płytce kosteczki wykonuje się niewielki otwór odpowiadający protezie, a uzupełnienie stanowi tkanka łączna lub tłuszczowa.

Zabieg u osób chorujących na otosklerozę wykonuje się w znieczuleniu ogólnym lub miejscowym. Pozostawienie pacjenta w świadomości pozwala na kontrolę stanu słuchu i szybkie wykrycie ewentualnych uszkodzeń ucha wewnętrznego. Po zabiegu zwykle zaleca się kilkudniową obserwację, a także odpowiednie postępowanie. Operacja jest przeciwwskazaniem m.in. do bezterminowego nurkowania czy też lotu samolotem przez mniej więcej pół roku.

Lek. Michał Dąbrowski

 

Źródła:

  1. Dr hab. n. med. Jerzy Tomik: Otoskleroza – rozpoznanie i postępowanie – strona 2, online https://www.mp.pl/otolaryngologia/ucho/otoskleroza/148224,otoskleroza-rozpoznanie-i-postepowanie,1 [dostęp 17.07.2021]
  2. Potocka M., Mionskowski T., Kuczkowski J.: Etiopatogeneza otosklerozy. Wybrane problemy kliniczne.

Zobacz podobne artykuły

Serwis wykorzystuje pliki cookies. Brak zmiany ustawień oznacza, że będą one zamieszczane na urządzeniu końcowym użytkownika. Możesz zrezygnować ze zbierania informacji, zmieniając ustawienia Twojej przeglądarki. Więcej szczegółów w naszej Polityce cookies.