Woda w uchu – co sprzyja jej zaleganiu, jakie niesie ryzyko i jak pozbyć się wody z ucha?[
Woda w uchu po kąpieli, prysznicu czy wizycie na basenie zwykle odpowiada tylko za przejściowy dyskomfort i łatwo można ją usunąć. Jednak długotrwale utrzymująca się wilgoć sprzyja rozwojowi tzw. ucha pływaka. Czasem uczucie pełności kanału słuchowego wskazuje również na inne typy infekcji. W tym artykule podpowiadamy, jak rozpoznać poszczególne problemy. Wyjaśniamy też, jak usunąć wodę z ucha i zmniejszyć ryzyko powikłań po jej zaleganiu oraz kiedy zgłosić się do lekarza.
Najważniejsze informacje
Jak można bezpiecznie pozbyć się wody, która zalega w uchu?
Aby usunąć wodę z ucha, można przechylić głowę na bok i delikatnie pociągnąć za płatek ucha lub położyć się na boku, czekając, aż płyn sam wypłynie pod wpływem grawitacji. Pomocne jest także ziewanie, intensywne żucie gumy, zastosowanie suszarki do włosów z letnim nawiewem z odległości minimum 30 cm oraz użycie specjalnych kropli osuszających. W przypadku dzieci należy jedynie przechylić głowę malucha na bok i osuszyć małżowinę czystym ręcznikiem.
Więcej informacji znajdziesz w sekcji: Jak pozbyć się wody z ucha domowymi sposobami? oraz Co zrobić, gdy woda zostanie w uchu dziecka?
Czego absolutnie nie robić podczas usuwania wody z ucha, aby nie uszkodzić przewodu słuchowego?
Podczas prób usunięcia wody z ucha pod żadnym pozorem nie wolno wkładać do przewodu słuchowego jakichkolwiek przedmiotów, w tym patyczków higienicznych, ponieważ nawet drobne uszkodzenie skóry grozi infekcją. Należy również unikać gwałtownego potrząsania głową, gdyż może to wbić wodę głębiej do ucha, a nawet doprowadzić do niebezpiecznych powikłań wewnątrzczaszkowych.
Więcej informacji znajdziesz w sekcji: Jak pozbyć się wody z ucha domowymi sposobami?
Do jakich problemów zdrowotnych i chorób może doprowadzić woda pozostająca w uchu przez dłuższy czas?
Długotrwała wilgoć rozpulchnia tkanki, ułatwiając wnikanie chorobotwórczych mikroorganizmów, co może wywołać zapalenie ucha zewnętrznego (tzw. ucho pływaka) lub wysiękowe zapalenie ucha środkowego. Nieleczone infekcje mogą przybrać postać przewlekłą, doprowadzić do rozprzestrzenienia się stanu zapalnego na sąsiednie tkanki, a w skrajnych przypadkach spowodować trwałe uszkodzenie słuchu.
Więcej informacji znajdziesz w sekcji: Jakie ryzyko wynika z zalegania wody w uchu?
Po jakich objawach można poznać, że woda zalegająca w uchu doprowadziła do rozwoju infekcji?
O rozwoju infekcji świadczą takie objawy jak ból ucha, nasilony świąd, pieczenie, obrzęk, zaczerwienienie skóry oraz wyciek płynu lub pogorszenie słuchu. W zaawansowanym stanie zapalnym u pacjenta może pojawić się również gorączka, szumy i zawroty głowy, powiększone węzły chłonne na szyi, a także ogólne osłabienie, nudności, wymioty czy biegunka.
Więcej informacji znajdziesz w sekcji: Jakie objawy wody w uchu wskazują na infekcję?
Kiedy i przy jakich dolegliwościach związanych z wodą w uchu trzeba koniecznie udać się do lekarza?
Konsultacja z lekarzem jest konieczna, jeśli objawy nie mijają po kilku dniach, nasilają się lub gdy pojawia się ból, gorączka, wyciek z ucha, zawroty głowy czy pogorszenie słuchu. Pomocy specjalisty trzeba szukać zawsze wtedy, gdy woda zalega w uchu przez długi czas, dolegliwości dotyczą płaczącego i gorączkującego dziecka bądź wystąpiły po nurkowaniu lub skoku do basenu.
Więcej informacji znajdziesz w sekcji: Kiedy przy uczuciu wody w kanale słuchowym wskazana jest wizyta u lekarza?
Co sprzyja gromadzeniu się wody w uchu?
Najczęściej woda w uchu gromadzi się u osób, które często pływają w basenie, naturalnych akwenach wodnych lub korzystają z sauny. Zaleganiu wilgoci sprzyja nadmiar woskowiny usznej, która pochłania cząsteczki wody i pęcznieje pod jej wpływem. Dodatkowo zewnętrzny przewód słuchowy jest lekko zagięty, co z jednej strony pozwala lepiej chronić błonę bębenkową, ale z drugiej utrudnia odprowadzanie płynu. Wrażenie pełności wewnątrz ucha może być również objawem chorób.
Możliwymi przyczynami uczucia zalegania wody w uchu są m.in. infekcje ucha zewnętrznego i środkowego. Ich ryzyko wzrasta przy niedrożności trąbki słuchowej, spowodowanej np. przerostem migdałków, alergią, polipami nosa, przewlekłym lub ostrym zapaleniem zatok oraz wadami anatomicznymi. Jeśli dyskomfort pojawia się po każdym kontakcie z wodą, ale stosunkowo szybko mija, można podejrzewać, że przyczyną jest czop woskowinowy.
Jakie ryzyko wynika z zalegania wody w uchu?
Sporadyczne dostanie się wody do ucha w niewielkiej ilości zwykle powoduje jedynie nieprzyjemne uczucie pełności i lekkie swędzenie, co mija po osuszeniu przewodu słuchowego. Jednak utrzymująca się wilgoć tworzy w kanale warunki idealne do rozwoju drobnoustrojów, głównie bakterii i grzybów. Ich namnażanie może odpowiadać za zapalenie ucha zewnętrznego, potocznie określane uchem pływaka.
Pozostawienie wody w przewodzie słuchowym przez dłuższy czas prowadzi do rozpulchnienia naskórka wyścielającego przewód słuchowy. Ten stan sprzyja powstawaniu podrażnienia i wnikania patogenów. Rzeczywista obecność wody w uchu może też przypominać gromadzenie się wydzieliny za błoną bębenkową, czyli już w uchu środkowym. Wysiękowe zapalenie środkowego ucha, a także nieleczone zapalenie ucha zewnętrznego mogą przyjąć postać przewlekłą i narażają osobę chorą na wiele komplikacji, w tym rozprzestrzenianie się infekcji na okoliczne tkanki i trwałe uszkodzenie słuchu.
Jakie objawy wody w uchu wskazują na infekcję?
Sam nadmiar wody w uchu opisywany jest jako subiektywne objawy, takie jak wrażenie pełności, przelewania, łaskotania czy swędzenia. Uczuciu zatkania często towarzyszy autofonia, czyli głośniejsze słyszenie własnego głosu. Ból, intensywniejszy świąd, wyciek płynu z ucha lub pogorszenie słuchu sugerują już rozwój infekcji ucha zewnętrznego lub środkowego.
Uczucie zatkania przy zapaleniu skóry przewodu słuchowego (ucho pływaka)
Zapalenie ucha zewnętrznego, potocznie ucho pływaka, rozwija się stopniowo. Choroba początkowo przyjmuje łagodną postać, a objawy ograniczają się do uczucia wody w uchu, dyskomfortu, swędzenia, lekkiego zaczerwienienia przewodu słuchowego i tkliwości przy dotyku. Niekiedy woda w uchu może wywoływać także szum i zawroty głowy, czego nie należy lekceważyć.
Z czasem jednak, jeśli nie zostanie podjęte leczenie, bakterie namnażają się, a w wyniku toczącego się stanu zapalnego dochodzi do obrzęku tkanek. Opuchlizna może całkowicie zablokować kanał słuchowy, co wywołuje niedosłuch. Ból ucha może promieniować do okolicznych tkanek. Może również pojawić się gorączka, bóle głowy i powiększenie węzłów chłonnych na szyi.
Uczucie wody w uchu przy wysiękowym zapaleniu ucha środkowego
W przypadku wysiękowego zapalenia ucha środkowego może występować wrażenie obecności zalegania płynu głęboko w uchu, chociaż problem nie dotyczy zewnętrznego przewodu słuchowego, a jamy za błoną bębenkową. Do pozostałych objawów zalicza się m.in.:
- ból ucha niekiedy promieniujący do wyrostka sutkowatego za uchem;
- złe samopoczucie, osłabienie;
- nudności i wymioty, a także biegunkę;
- widoczny wysięk z ucha.
Jak pozbyć się wody z ucha domowymi sposobami?
W przypadku występowania wody w uchu, która nie ma związku z infekcją, zwykle można ograniczyć działania do metod domowych. Polegają one na wykorzystaniu grawitacji, delikatnych ruchów i bezpiecznym osuszaniu tkanek. Warto wypróbować następujące sposoby:
- Przechyl głowę na bok, by ucho, w którym zalega woda, znalazło się równolegle do podłogi. Kolejno delikatnie pociągnij za płatek ucha. Powoduje to niewielki ruch skóry wewnątrz kanału słuchowego, co najczęściej pozwala na usunięcie cieczy.
- Połóż się na boku po stronie ucha z wodą i poczekaj, aż woda swobodnie wypłynie pod wpływem grawitacji.
- Intensywnie żuj gumę, jedz cukierki lub ziewaj – poruszanie żuchwą wprowadza w ruch także części narządu słuchu. Dodatkowo wzmożona produkcja śliny powoduje, że częściej przełykamy, co ułatwia pozbycie się wody zalegającej w uszach.
- Spróbuj usunąć wodę z ucha za pomocą suszarki do włosów. W tym celu ustaw letni nawiew minimum 30 cm od ucha w celu odparowania zastoju wody z przewodu słuchowego.
- Wypróbuj technikę Valsalvy – delikatne wydmuchiwanie powietrza przy zatkanym nosie i ustach może pomóc przy uczuciu zatkanego ucha w wyniku niedrożności trąbki słuchowej, ale nie wpływa bezpośrednio na obecność wody w kanale słuchowym.
- W przypadku regularnej ekspozycji na wilgoć, stosuj krople do uszu, które wspomagają osuszanie tkanek.
Po wypłynięciu wody delikatnie osusz widoczną część ucha za pomocą czystego ręcznika. Należy pamiętać, aby nigdy nie usuwać wody zalegającej w uszach poprzez wkładanie do przewodu słuchowego jakichkolwiek przedmiotów, w tym patyczków higienicznych! Jeśli w uchu zalega woda, już najdrobniejsze uszkodzenie nabłonka niesie ryzyko infekcji. Woda w uchu nie może być również usuwana poprzez potrząsanie głową. Grozi to przedostaniem się wody głęboko do ucha, a nawet powikłaniami wewnątrzczaszkowymi.
Co zrobić, gdy woda zostanie w uchu dziecka?
W przypadku wody w uchu dziecka należy szczególnie ostrożnie podchodzić do metod jej usuwania. Przewód słuchowy najmłodszych jest wrażliwy, dlatego do czyszczenia uszu używaj wyłącznie specjalistycznych produktów. Ewentualną wodę po kąpieli usuwaj, tylko przechylając główkę malucha na bok i osuszając czystym ręcznikiem małżowinę uszną.
Jeśli zauważasz, że dziecku dokucza ból, np. na podstawie sięgania rączką do ucha i płaczliwości, a także gdy występuje gorączka, konieczna jest wizyta u lekarza.
Jak zapobiegać wodzie w uszach podczas kąpieli pod prysznicem i w basenie?
Aby zapobiegać zaleganiu wody w uchu, przede wszystkim należy stosować bezpieczne bariery mechaniczne. Z kolei profilaktyka infekcji powinna obejmować także właściwą i delikatną higienę. Najważniejsze u osób często narażonych na wilgoć jest:
- stosowanie zatyczek do uszu lub opasek przeznaczonych do pływania lub kąpieli;
- osuszanie uszu każdorazowo po kontakcie z wodą;
- stosowanie preparatów pochłaniających wilgoć z tkanek przewodu słuchowego;
- ograniczenie nawyku dokładnego czyszczenia uszu – usuwaj tylko wydzielinę, która sama wypływa z kanału słuchowego;
- unikanie wkładania patyczków kosmetycznych i jakichkolwiek przedmiotów do przewodu słuchowego;
- zachowanie szczególnej ostrożności podczas nurkowania.
Kiedy przy uczuciu wody w kanale słuchowym wskazana jest wizyta u lekarza?
Łagodne infekcje mogą stopniowo ustępować po leczeniu zachowawczym i miejscowym. Jeśli jednak objawy nie mijają w ciągu kilku dni lub narastają, należy umówić się na wizytę lekarza rodzinnego lub otolaryngologa. Konsultacji z lekarzem wymaga także stan, podczas którego odczuwa się ból lub inne objawy, takie jak:
- świąd i pieczenie przewodu słuchowego,
- wyciek z ucha,
- pogorszenie słuchu,
- obrzęk i zaczerwienienie skóry,
- gorączka, zawroty głowy.
Konsultacja ze specjalistą jest szczególnie ważna u dzieci, a także osób, które odczuwają niepokojące objawy po skoku do basenu lub nurkowaniu, co może być przyczyną uszkodzenia błony bębenkowej. Również jeśli woda w uchu zalega długotrwale, skonsultuj się z lekarzem. Leczenie stanów zapalnych powinno być prowadzone przez specjalistę, który podczas wizyty kontrolnej ocenia stan przewodu słuchowego, a w razie potrzeby zleca dodatkowe badania i leki.
FAQ
Jak pozbyć się wody w uchu?
Aby bezpiecznie pozbyć się wody z ucha, często wystarcza przechylenie głowy i położenie się na bok. Jeśli pomimo grawitacji ciecz wciąż zalega, wykonaj delikatny, ale szybki ruch polegający na pociągnięciu płatka małżowiny usznej. Możesz spróbować również letniego nawiewu suszarki oraz kropli o właściwościach osmotycznych.
Co zrobić, gdy woda nie chce wyjść z ucha?
Gdy nie możesz pozbyć się uczucia wody w uchu, można pochylić głowę lub wytworzyć lekkie podciśnienie, przykładając dłoń do ucha. Jeśli to nie pomaga, być może przyczyną jest stan zapalny lub nadmiar woskowiny. W takich przypadkach najlepiej skonsultować się z laryngologiem. Lekarz zbada przewód słuchowy i wskaże odpowiedni sposób postępowania.
Jak długo woda może pozostać w uchu?
Najczęściej woda przedostająca się do ucha wypływa samoistnie i paruje w ciągu kilku minut, maksymalnie kilku godzin. W przypadku dłużej utrzymującego się uczucia pełności wskazana jest diagnostyka lekarska. Regularne pozostawianie wody w uchu może prowadzić do infekcji przewodu słuchowego.
Źródła:
- Prof. dr hab. n. med. Jurek Olszewski, dr n. med. Piotr Pietkiewicz, Otolaryngologia dla lekarzy POZ, Medical Tribune Polska, 2016
- Kacprzyk A.: Czop woskowinowy – jak prawidłowo dbać o higienę uszu.https://www.mp.pl/pacjent/otolaryngologia/inne-zagadnienia/286540,uszy-woskowina-czop
- Janczewski G.: Schorzenia ucha. [W:] Janczewski G., Osuch-Wójcikiewicz E.: Ostry Dyżur. Otolaryngologia. α-medica Press, Bielsko-Biała 2003
- https://www.mp.pl/pacjent/otolaryngologia/choroby/choroby-uszu/106224,zakazenia-ucha-zewnetrznego
- https://www.mp.pl/otolaryngologia/zalecenia/100112,ostre-zapalenie-ucha-zewnetrznego-wytyczne-przygotowane-na-podstawie-clinical-practice-guideline-acute-otitis-externa
- https://podyplomie.pl/czasopisma/medycyna-po-dyplomie/2020/10/rozlane-zapalenie-ucha-zewnetrznego-postepowanie?srsltid=AfmBOopy_6ebvzSr24gfKf02PtdOuVKQvb5OZ2eOyqWEx8l_QbrL01GO
Artykuł zweryfikowany merytorycznie przez lek. Annę Kuberę-Nurkowską