artykuły

Zapalenie ucha zewnętrznego – przyczyny, objawy, leczenie

Zapalenie ucha zewnętrznego (,,ucho pływaka”) wynika z infekcji, głównie bakteryjnej i grzybiczej. Wbrew pozorom choroba diagnozowana jest najczęściej nie u pływaków, a u dzieci. Jeśli na zapalenie uszu tego typu cierpi osoba dorosła, przyczyny zwykle wiążą się długotrwałym narażeniem na wilgoć w uchu, stąd też potoczna nazwa schorzenia. Objawy zapalenia ucha zewnętrznego, chociaż dotyczą przewodu słuchowego i małżowiny usznej, mogą być odczuwane w środku ucha, a także w innych częściach ciała oraz ogólnoustrojowo. Sprawdź, jak rozpoznać zapalenie ucha zewnętrznego i na czym polega prawidłowe leczenie!

 

  1. Jakich części dotyczy zapalenie ucha zewnętrznego? Budowa ucha
  2. Zapalenie ucha zewnętrznego – przyczyny infekcji
  3. Kto jest najbardziej narażony na zakażenie ucha?
  4. Objawy zapalenia ucha zewnętrznego
  5. Zapalenie ucha zewnętrznego – na czym polega leczenie?

 

Jakich części dotyczy zapalenie ucha zewnętrznego? Budowa ucha

Najprostszy podział części ucha uwzględnia ucho zewnętrzne, środkowe i wewnętrzne. Każda z wymienionych struktur narażona jest na rozwój stanu zapalnego. Jeśli jednak analizie zostanie poddana budowa ucha zewnętrznego, wymienia się stosunkowo niewiele części w porównaniu do pozostałych i wyjątkowo skomplikowanych elementów narządu słuchu.

Ucho zewnętrzne składa się z części, jedną z nich jest małżowina uszna. Jej wielkość i kształt są różne u każdej osoby – wygląd uszu to kwestia dziedziczenia genetycznego. Małżowinę uszną tworzy elastyczna chrząstka pokryta skórą, która jest narażona na niemal stały kontakt i wnikanie drobnoustrojów. Jednak pomimo ,,pierwszego kontaktu” z bakteriami, grzybami i wirusami, to nie na skórze małżowiny, a na nabłonku przewodu słuchowego częściej diagnozuje się zapalenie ucha zewnętrznego.

Budowa ucha zewnętrznego, jak było wspomniane, jest cechą indywidualną. W prawidłowo zbudowanej małżowinie wyróżnia się jednak elementy wspólne, takie jak:

  • obrąbek,
  • czółenko
  • grobelka,
  • muszla małżowiny,
  • dół trójkątny,
  • skrawek,
  • przeciwskrawek.

Natomiast przewód (kanał) słuchowy mierzy ok. 2-3 cm długości i nieco ponad pół cm średnicy. Nie jest on prosty, a nieco wygięty w kształcie litery ,,S” i podobnie jak małżowinę pokrywa go nabłonek. Znajdują się w nim liczne gruczoły odpowiedzialne m.in. za produkcję i wydzielanie woskowiny usznej. Ucho zewnętrzne kończy się w części, gdzie występuje elastyczna, cienka błona bębenkowa. To do niej kierowane są fale dźwiękowe, które wychwytuje i kieruje ucho zewnętrzne.

Zapalenie ucha zewnętrznego – przyczyny infekcji

Do każdej części ucha mogą wniknąć drobnoustroje chorobotwórcze, jednak droga ich przedostawania się do narządu słuchu jest odmienne w zależności od tego, o jakim rodzaju zapalenia uszu mowa. W przypadku ucha środkowego zarazki zwykle przedostają się z nosa, zatok i gardła. Natomiast zapalenie ucha zewnętrznego najczęściej wywołują patogeny przedostające się ze środowiska zewnętrznego. Jako przyczyny infekcji wymienia się głównie bakterie z rodzaju Pseudomonas aeruginosaStaphylococcus aureus, nieco rzadziej grzyby (Candida sp.Aspergillus sp.) i wirusy.

Drobnoustroje rozwijają się w warunkach sprzyjających ich namnażaniu, czyli przy wysokiej temperaturze i wilgotności. Z tego też powodu zapalenie ucha zewnętrznego zyskało miano ,,ucha pływaka”. Osoby regularnie korzystające z basenu, zawodowi nurkowie, czy bywalcy sauny kilkukrotnie częściej borykają się z opisywanym schorzeniem.

Nadmiernej wilgotności przewodu słuchowego sprzyja także gromadzenie się woskowiny usznej, która zalegając w uchu stwarza optymalne warunki do rozwoju zarazków. Niewłaściwe mycie głowy, np. kierowanie strumienia wody do uszu oraz ich niedostateczne osuszanie także zwiększa ryzyko infekcji. Należy jednak wspomnieć, że większość patogenów naturalnie bytuje w przewodzie słuchowym. Ich namnażanie obserwuje się w momencie, gdy układ odpornościowy nie funkcjonuje prawidłowo. Ma to miejsce szczególnie u najmłodszych, dlatego zapalenie ucha zewnętrznego najczęściej obserwuje się u dziecka poniżej 14. roku życia, które ma niedojrzały układ immunologiczny. Zapalenie ucha nie jest więc zaraźliwe, jednak można się zarazić konkretnym rodzajem bakterii lub grzyba. To, czy kontakt z patogenem przerodzi się w chorobę, zależy tylko od swoistej oporności i obecności czynników ryzyka.

Zakażenie ucha rozwija się najczęściej u osób, które mają podrażniony przewód słuchowy. Zaburzenia pierwszej bariery ochronnej, jaką jest naskórek, umożliwiają bakteriom penetrację skóry. Urazy mechaniczne, zadrapania przy nagminnym czyszczeniu uszu, czy łuszczenie się naskórka przy chorobach skóry zwiększają więc ryzyko zapalenia ucha zewnętrznego.

Objawy zapalenia ucha zewnętrznego

Zapalenie ucha zewnętrznego u dziecka i dorosłych wywołuje takie same objawy, niemniej jednak najmłodsi często nie są w stanie ich wyrazić, dlatego podstawą diagnozy jest nie wywiad, a obserwacja.

W pierwszej kolejności zwykle występuje zaczerwienienie i ból małżowiny usznej. Uporczywe swędzenie ucha często wymusza mimowolne drapanie. W miarę rozwoju infekcji skórę ucha mogą pokrywać krwiste pęcherze, wysypka i łuszczące się plamy. Ból ucha towarzyszący zapaleniu ucha zewnętrznego może być odczuwany także w środku. Niekiedy promieniuje również do okolicznych tkanek, pojawia się ból za uchem oraz bóle głowy.

Zapalenie ucha zewnętrznego często wywołuje objawy ogólnoustrojowe, takie jak gorączka lub stan podgorączkowy, złe samopoczucie, osłabienie. W przebiegu infekcji przewód słuchowy zwykle jest obrzęknięty i zaczerwieniony, co może zaburzać prawidłowe słyszenie.

Zapalenie ucha zewnętrznego – na czym polega leczenie?

Za zapalenie ucha zewnętrznego rzadko odpowiadają wirusy, dlatego leczenie zwykle wymaga przyjmowania leków dostępnych na receptę, które eliminują przyczyny choroby. Patogeny grzybicze zwalcza się lekami o właściwościach grzybobójczych lub grzybostatycznych, natomiast bakterie poprzez przyjmowanie antybiotyków doustnie lub miejscowo.

Leczenie zapalenia ucha zewnętrznego może być długotrwałe i najczęściej konieczne jest jednoczesne stosowanie środków przeciwbólowych, ponieważ antybiotyki nie wywierają takiego działania.

Jak leczyć zapalenie ucha zewnętrznego i towarzyszący mu ból? Poza środkami doustnymi jednym ze sposobów są krople douszne, np. LIX o działaniu miejscowym. Preparaty miejscowe ze względu na właściwości osmotyczne doskonale radzią sobie w przypadku schorzeń, w przebiegu których konieczne jest usunięcie nadmiaru wilgoci z tkanek, co jest równoznaczne z redukcją obrzęku i bólu. ,,Ucho pływaka” należy do jednych z głównych wskazań do stosowania wymienionego wyrobu medycznego.

Lek. Michał Dąbrowski

Źródła:
1. Hossmann-Poznańska E., Dzierżanowska D.: http://www.otolaryngologia.org.pl/orl2/pdf/zalecenia/zalecenia_zapalenie_ucha_zewnetrznego_tekst.pdf (data odczytu: 01.12.2020).
2. Jurkiewicz D., Zielnik-Jurkiewicz B.: Lidokaina w zapaleniach uszu – działanie, bezpieczeństwo, zastosowanie. Terapia, nr specjalny, sierpień 2019.
3. Lepka P., Katkowska A., Barnaś Sz.: Złośliwe zapalenie ucha zewnętrznego – opis przypadku. Otorynolaryngologia 2018, 17(3): 118-123.

Zobacz podobne artykuły

Serwis wykorzystuje pliki cookies. Brak zmiany ustawień oznacza, że będą one zamieszczane na urządzeniu końcowym użytkownika. Możesz zrezygnować ze zbierania informacji, zmieniając ustawienia Twojej przeglądarki. Więcej szczegółów w naszej Polityce cookies.