artykuły

Zapalenie ucha u dziecka – objawy, przyczyny, leczenie. Ile może trwać?

Do najczęściej występujących chorób laryngologicznych wieku dziecięcego zalicza się zapalenie ucha, które może występować zarówno u dzieci w wieku przedszkolnym, jak i u niemowląt. Przyczyny to infekcje o różnym podłożu, które mogą zająć ucho zewnętrzne, środkowe i wewnętrzne. Natomiast objawy i czas trwania choroby zależy od wielu czynników. Wyjaśniamy, dlaczego zapalenie ucha u dzieci to częsta przypadłość. Dowiesz się również, jak rozpoznać zapalenie ucha u niemowlęcia, które nie potrafi wyrażać swoich dolegliwości. Sprawdź, co zrobić w przypadku podejrzenia choroby uszu!

 

  1. Rodzaje zapalenia ucha u dzieci
  2. Przyczyny zapalenia ucha zewnętrznego
  3. Zapalenie ucha środkowego u dzieci – przyczyny
  4. Czynniki zwiększające ryzyko zapalenia ucha
  5. Zapalenie ucha u dziecka – objawy
  6. Jak rozpoznać zapalenie ucha u niemowlaka – objawy sugerujące
  7. Ile może trwać zapalenie ucha u dziecka?
  8. Zapalenie ucha u dziecka – leczenie
  9. Sposób ochrony uszu przy stanie zapalnym

 

Rodzaje zapalenia ucha u dzieci

Zapalenie ucha u dzieci jest jedną z najczęściej występujących chorób laryngologicznych. Część dzieci odczuwa objawy infekcji uszu sporadycznie, u innych natomiast schorzenie może nawracać nawet kilka razy w roku lub przyjmować postać przewlekłą.

Schorzenia infekcyjne uszu dzieli się m.in. pod względem części ucha zajętej patogenami chorobotwórczymi:

  • Zapalenie ucha zewnętrznego – jest to infekcja zewnętrznej części ucha, najczęściej przewodu słuchowego, rzadziej małżowiny usznej.
  • Zapalenie ucha środkowego – choroba dotyczy struktur ucha środkowego, czyli błony bębenkowej, jamy bębenkowej, kosteczek słuchowych i trąbki słuchowej (trąbki Eustachiusza), a także powierzchni zewnętrznej okienka owalnego i przestrzeni powietrznych (jamy sutkowej i komórek sutkowych).
  • Zapalenie ucha wewnętrznego – chorobę powszechnie określa się jako zapalenie błędnika. Dotyczy struktur ucha wewnętrznego, takich jak przedsionek, ślimak i kanały półkoliste. Schorzenie najczęściej stanowi powikłanie po zapaleniu ucha środkowego lub opon mózgowo-rdzeniowych.

Przyczyny zapalenia ucha zewnętrznego

Na ostre rozlane zapalenie ucha zewnętrznego (OEAD), czyli infekcje skóry przewodu słuchowego, określaną potocznie jako ,,ucho pływaka”, najczęściej chorują dzieci w przedziale wiekowym od 5 do 14 lat. Nieco rzadziej diagnozuje się zapalenie ucha przewlekłe i złośliwe1.

Zapalenie ucha zewnętrznego u dzieci i dorosłych ma takie same przyczyny. Infekcja wywoływana jest przez bakterie, głównie Pseudomonas aeruginosaStaphylococcus aureus, nieco rzadziej przez drobnoustroje grzybicze z rodzaju Candida sp. i Aspergillus sp.

Za nadkażenie drobnoustrojami zwykle odpowiadają drobne urazy skóry wyściełającej zewnętrzny przewód słuchowy, które mogą powstawać np. przy nieprawidłowym czyszczeniu uszu. Długotrwałe utrzymanie nadmiernej wilgotności kanału słuchowego także sprzyja rozwojowi infekcji, dlatego zapalenie ucha zewnętrznego zyskało miano ,,ucha pływaka”, a szczyt zachorowań obserwuje się w okresie letnim, kiedy wysoka temperatura sprzyja rozwojowi patogenów chorobotwórczych.

Ponadto zachorowaniu na ostre rozlane zapalenie ucha zewnętrznego u dziecka sprzyjają czynniki, takie jak:

  • wąski przewód słuchowy;
  • niedojrzały układ odpornościowy;
  • choroby dermatologiczne, np. atopowe lub łojotokowe zapalenie skóry, łuszczyca.

Zapalenie ucha środkowego u dzieci – przyczyny

Ból ucha u dziecka zwykle pojawia się przy katarze. Jest to bezpośrednio związane z toczącą się lub niedawno przebytą infekcją wirusową, która odpowiada za większość epizodów zapalenia ucha środkowego u dzieci. Wirusy, które są przyczyną infekcji mogą rozprzestrzeniać się na ucho środkowe. Niemowlę większość czasu spędza w pozycji leżącej i jest bardziej narażone na spływanie kataru do dalszych części przewodu oddechowego, co zwiększa ryzyko infekcji uszu. Częste zapalenie ucha u dzieci wynika także z odmiennej budowy anatomicznej przewodu słuchowego. Trąbka Eustachiusz jest krótsza i węższa u najmłodszych, co sprzyja infekcjom.

Kataralne zapalenie ucha w wielu przypadkach mija samoistnie, jednak u części dzieci rozwija się bakteryjna postać infekcji, która odpowiada za ostre zapalenie ucha środkowego. Infekcje zwykle wywołują bakterie Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae i Moraxella catarrhalis.

Szacuje się, że ostre zapalenie ucha środkowego (OMA) występuje najczęściej u dzieci między 6. a 18. miesiącem życia. Co więcej, zapalenie ucha u rocznego dziecka jest jedną z dwóch najczęściej występujących chorób, zaraz po schorzeniach górnych dróg oddechowych2.

Nieleczone zapalenie ucha środkowego u dzieci może przerodzić się w postać przewlekłą. Schorzenie to określa się jako zapalenie wysiękowe, które często nie wywołuje objawów, jednak bezwzględnie wymaga długotrwałego leczenia i stałej obserwacji.

Zapalenie ucha u dziecka – objawy

Starsze dzieci zwykle nieco łagodniej przechodzą zapalenie ucha. Natomiast u noworodkówniemowląt choroba może przyjmować ciężką postać. Zdarza się, że pierwszy objaw ostrego zapalenia ucha środkowego u noworodka i niemowlęcia to samoistny wyciek z ucha.

Ponadto zapalenie ucha środkowego u dziecka może wywoływać następujące objawy:

  • ból ucha i/lub okolicy za uchem;
  • bóle głowy, złe samopoczucie i ogólne osłabienie;
  • podwyższona temperatura ciała;
  • biegunki i wymioty;
  • niedosłuch;
  • przekrwienie błony bębenkowej;
  • szumy uszne, dyskomfort, kłucie, pieczenie w uchu.

Wysiękowe zapalenie ucha u dzieci może natomiast przebiegać niezauważone, ponieważ zwykle nie występuje ból. Błona bębenkowa po perforacji (pęknięciu) daje ujście gromadzącej się wydzielinie, dlatego objawy mogą obejmować tylko szumy, uczucie wypełnienia, czy swędzenie.

Natomiast zapalenie ucha zewnętrznego u dziecka zwykle daje objawy zbliżone do zapalenia ucha środkowego, czyli ból, świąd, uczucie pełności w uchu, tkliwość małżowiny usznej i okolicy ucha, a także upośledzenie słuchu.

Jak rozpoznać zapalenie ucha u niemowlaka – objawy sugerujące

Zapalenie ucha wywołuje stosunkowo specyficzne objawy, dlatego zwykle dziecko samodzielnie zgłasza dolegliwości. Jeśli jednak pojawia się zapalenie ucha u niemowlaka, jedynym sposobem na rozpoznanie jest wnikliwa obserwacja zachowania dziecka.

Zapalenie ucha u noworodka i niemowlęcia można podejrzewać na podstawie objawów sugerujących, takich jak np.:

  • płaczliwość, niepokój;
  • trudności w zaśnięciu i częste przebudzenia;
  • próby pocierania główką o poduszkę, w przypadku niemowląt sięganie rączką w stronę ucha;
  • niechęć do spania na boku, co może świadczyć o tkliwości ucha;
  • płacz i rozdrażnienie podczas dotyku ucha;
  • utrata apetytu, niechęć do ssania;
  • brak reakcji na głos opiekuna;
  • objawy ze strony przewodu pokarmowego – zapalenie ucha u dziecka często występuje jednocześnie z biegunkami, nudnościami i wymiotami;
  • wydzielina w przewodzie słuchowym o różnym zabarwieniu;
  • stan podgorączkowy lub wysoka gorączka;
  • katar, kaszel i inne objawy przeziębienia;
  • wcześniej przebyte przeziębienie.

Ile może trwać zapalenie ucha u dziecka?

To, ile może trwać zapalenie ucha u dziecka zależy od rodzaju infekcji oraz zastosowanego leczenie. Zdarza się, że kataralne zapalenie ucha mija wraz z ustąpieniem objawów przeziębienia, zwykle po kilku dniach choroby.

Postać bakteryjna wymaga natomiast stosowania antybiotyków i trwa zazwyczaj od kilku do kilkudziesięciu dni. W niektórych przypadkach zaleca się leczenie operacyjne, które polega na drenażu uszu. Z kolei wysiękowe zapalenie ucha u dzieci może wymagać leczenia nawet przez kilka miesięcy. Co więcej, choroba może nawracać nawet kilkukrotnie w ciągu roku.

Zapalenie ucha u dziecka – leczenie

W przypadku osób dorosłych leczenie w pierwszych dniach infekcji uszu zwykle ogranicza się do działań zachowawczych, czyli przyjmowania preparatów o działaniu przeciwbólowym i przeciwzapalnym. Natomiast zapalenie ucha u dziecka, zwłaszcza u noworodka i niemowlęcia, zawsze wymaga konsultacji z lekarzem, który oceni stan przewodu słuchowego.

Leczenie za pomocą antybiotykoterapii rekomendowane jest tylko w ciężkich przypadkach. Niemniej jednak wskazaniami do przyjmowania antybiotyków są również wiek pacjenta oraz występowanie określonych objawów. Lekarz zwykle zaleca doustne antybiotyki w przypadku, gdy:

  • na zapalenie ucha cierpi niemowlę poniżej 6. miesiąca życia;
  • infekcja występuje obustronnie u dziecka poniżej 2. roku życia;
  • dziecko choruje na zespół Downa, schorzenia upośledzające układ immunologiczny lub ma wady anatomiczne twarzoczaszki;
  • występują jednocześnie objawy, takie jak wysoka gorączka, biegunki i wymioty;
  • pojawił się wysięk z ucha.

Poza stosowaniem miejscowych lub ogólnoustrojowych leków, leczenie zapalenia ucha u dzieci obejmuje przede wszystkim stosowanie środków łagodzących dolegliwości bólowe. W przypadku perforacji błony bębenkowej nie zaleca się podawania preparatów dousznych. Pomocne są natomiast leki przeciwbólowe przyjmowane doustnie.

Jeśli natomiast zapalenie ucha u dziecka przebiega bez pęknięcia błony, szybkie uśmierzenie bólu zapewniają krople douszne, np. LIX, które zawierają glicerol i chlorowodorek lidokainy. Składniki preparatu działają osmotycznie, czyli wspomagają usuwanie nadmiernej wilgoci z przewodu słuchowego, zmniejszając tym samym obrzęk, co redukuje ból i przekrwienie. Lidokaina natomiast działa znieczulająco niemal bezpośrednio po podaniu do ucha, hamując odczuwanie bólu3.

Sposób ochrony uszu przy stanie zapalnym

Niezależnie od rodzaju zapalenia uszu u dzieci należy pamiętać, że ustąpienie objawów nie jest równoznaczne z całkowitym wyleczeniem. Z tego powodu nigdy nie należy zaprzestawać przyjmowania zalecanych leków bez porozumienia z lekarzem. Ponadto w trakcie leczenia konieczna jest odpowiednia dbałość o uszy.

Leczenie może być długotrwałe, ale nie oznacza to, że należy w tym czasie nieustannie przebywać w domu. Jeśli dziecko choruje na zapalenie ucha, można śmiało wychodzić na spacery, o ile jego stan zdrowia jest ogólnie dobry, nie gorączkuje i nie jest osłabione. Co więcej, nie zaleca się nagminnego zasłaniania uszu. Podczas spacerów nie należy wkładać do przewodu słuchowego żadnych przedmiotów, wacików itp. Kanał słuchowy powinien mieć zapewnioną naturalną cyrkulację powietrza. Uszy należy chronić jedynie przed wilgocią, dlatego specjalne zatyczki można zastosować tylko podczas kąpieli.

Lek. Michał Dąbrowski

Źródła:
1. Hossmann-Poznańska E., Dzierżanowska D.: http://www.otolaryngologia.org.pl/orl2/pdf/zalecenia/zalecenia_zapalenie_ucha_zewnetrznego_tekst.pdf (data odczytu: 01.12.2020).
2. Jurkiewicz D., Zielnik-Jurkiewicz B.: Lidokaina w zapaleniach uszu – działanie, bezpieczeństwo, zastosowanie. Terapia, nr specjalny, sierpień 2019.
3. Wysocki J., Nitka A.: Przypadek przewlekłego zapalenia ucha środkowego u noworodka. Audiofonologia, Tom XI, 1997.
4. Zalecenia diagnostyczno-terapeutyczne dla wybranych jednostek chorobowych w otorynolaryngologii dziecięcej. Postępy w chirurgii głowy i szyi – suplement 1/2006. http://www.otolaryngologia.org.pl/orl2/zarzad_glowny/teksty.php?plik=zalecenia.php (data odczytu: 01.12.2020).

 

1 Hossmann-Poznańska E., Dzierżanowska D.: http://www.otolaryngologia.org.pl/orl2/pdf/zalecenia/zalecenia_zapalenie_ucha_zewnetrznego_tekst.pdf
2 Zalecenia diagnostyczno-terapeutyczne dla wybranych jednostek chorobowych w otorynolaryngologii dziecięcej. Postępy w chirurgii głowy i szyi – suplement 1/2006.
3 Jurkiewicz D., Zielnik-Jurkiewicz B.: Lidokaina w zapaleniach uszu – działanie, bezpieczeństwo, zastosowanie. Terapia, nr specjalny, sierpień 2019.

Zobacz podobne artykuły

Serwis wykorzystuje pliki cookies. Brak zmiany ustawień oznacza, że będą one zamieszczane na urządzeniu końcowym użytkownika. Możesz zrezygnować ze zbierania informacji, zmieniając ustawienia Twojej przeglądarki. Więcej szczegółów w naszej Polityce cookies.