Higiena ucha – jak prawidłowo czyścić uszy?
Prawidłowa higiena ucha polega na regularnym myciu i osuszaniu małżowiny usznej oraz ujścia przewodu słuchowego. Woskowina powinna wydostawać się z kanału samoistnie, a jeśli tak się nie dzieje, zastosowanie mają dedykowane preparaty oraz specjalistyczne metody stosowane w gabinetach laryngologicznych. Bezpodstawne usuwanie woskowiny, zwłaszcza z użyciem niewskazanych przedmiotów, pozbawia ucho naturalnej ochrony, zwiększa ryzyko nadkażeń i gromadzenia się czopu. W artykule omawiamy, jak rozsądnie podejść do pielęgnacji i higieny uszu.
Najważniejsze informacje
W jaki sposób ucho oczyszcza się w naturalny sposób?
Ucho oczyszcza się samoistnie dzięki naturalnej migracji komórek na zewnątrz. Razem z przemieszczającą się woskowiną usuwane są zanieczyszczenia oraz chorobotwórcze patogeny, które dostały się do środka.
Więcej informacji znajdziesz w sekcji: Jak prawidłowo czyścić uszy, aby nie zaszkodzić?
Jak używanie patyczków higienicznych wpływa na wnętrze ucha i ilość woskowiny?
Używanie patyczków może ubić woskowinę w głębszych częściach kanału słuchowego, co utrudnia usuwanie patogenów i zwiększa ryzyko infekcji. Dodatkowo pocieranie skóry wewnątrz ucha paradoksalnie wzmaga produkcję nowej woskowiny, co sprzyja powstawaniu czopu.
Więcej informacji znajdziesz w sekcji: Dlaczego nie należy czyścić przewodu słuchowego patyczkami higienicznymi?
Jak bezpiecznie i prawidłowo myć oraz osuszać uszy?
Codzienna higiena powinna obejmować jedynie mycie zewnętrznej części ucha (małżowiny i widocznej części przewodu) za pomocą wody z mydłem. Po umyciu należy usunąć widoczną na zewnątrz woskowinę gazikiem lub miękkim ręcznikiem, a następnie dokładnie osuszyć skórę.
Więcej informacji znajdziesz w sekcji: Jak prawidłowo czyścić uszy, aby nie zaszkodzić?
Co należy zrobić, gdy w uchu zbierze się za dużo woskowiny lub pojawi się uczucie zatkanego ucha?
Najlepiej zacząć od zastosowania dousznych preparatów z apteki (np. na bazie glicerolu), które przez kilka dni będą upłynniać i rozmiękczać zalegającą wydzielinę. Jeśli po tym czasie objawy nie ustąpią, należy udać się do laryngologa, który bezpiecznie wypłucze ucho lub usunie woskowinę mechanicznie.
Więcej informacji znajdziesz w sekcji: Co zrobić w przypadku czopu woskowinowego w kanale słuchowym?
W jaki sposób dbać o higienę uszu, aby uniknąć ich infekcji?
Należy delikatnie myć tylko zewnętrzne części uszu i dokładnie je osuszać, także po wyjściu z basenu lub sauny. Ważne jest również dbanie o czystość słuchawek dousznych, unikanie silnych detergentów oraz ograniczenie przebywania w zadymionych pomieszczeniach.
Więcej informacji znajdziesz w sekcji: Jak jeszcze dbać o higienę uszu, aby zapobiegać podrażnieniom i infekcjom?
Czym jest woskowina uszna i do czego jest potrzebna?
Woskowina uszna to naturalna mieszanina wydzielin, znajdująca się w przewodzie słuchowym zewnętrznym. Jej zadaniem jest ochrona tkanek i głębszych części ucha przed zanieczyszczeniami i bakteriami. W prawidłowej ilości umożliwia utrzymanie optymalnego nawilżenia tkanek i zmniejsza ryzyko podrażnień.
W skład woskowiny, łac. cerumen, pot. woszczek, wchodzą mieszaniny wydzielin gruczołów łojowych i potowych, komórki złuszczonego naskórka i keratyna. Wosk uszny, który przez wielu uznawany jest za oznakę niedostatecznej higieny, w rzeczywistości pełni bardzo ważne funkcje, takie jak:
- Ochrona przewodu słuchowego– woskowina zawiera liczne związki, w tym te o działaniu antybakteryjnym. Zadaniem woskowiny jest m.in. pochłanianie drobnoustrojów i zanieczyszczeń, tak aby nie przedostawały się one do dalszych części ucha.
- Utrzymanie odpowiedniego nawilżenia– wosk uszny zapewnia zachowanie prawidłowego pH i wilgotności w uchu, chroniąc tym samym naskórek przed urazami.
Jeśli nadmiernie czyścimy uszy, wówczas narażamy przewód słuchowy na wysuszenie, co z kolei zwiększa ryzyko podrażnień i ułatwia wnikanie drobnoustrojów. Z kolei gdy woskowiny jest za dużo, może ona stanowić siedlisko dla drobnoustrojów. Jej zwiększonemu wydzielaniu sprzyjają czynniki, takie jak m.in. niewłaściwa higiena ucha, korzystanie ze słuchawek dousznych czy noszenie aparatu słuchowego i przebywanie w brudnych, zadymionych pomieszczeniach.
Jak prawidłowo czyścić uszy, aby nie zaszkodzić?
Uszy należy myć podczas wykonywania codziennej higieny ciała. Do tego celu najlepiej stosować wodę z łagodnym mydłem. Czyszczeniu poddaje się tylko zewnętrzne części ucha, czyli małżowinę i widoczną część przewodu słuchowego. Nie należy wprowadzać wody do uszu, zwłaszcza pod ciśnieniem, i po każdym myciu warto dokładnie osuszyć skórę. Preparaty do czyszczenia uszu zawsze stosuje się zgodnie z instrukcjami umieszczonymi w ulotce lub według zaleceń lekarza.
Za pomocą naturalnej migracji komórek woskowina zapewnia samoistne oczyszczanie uszu. Wraz z nią usuwane są zanieczyszczenia i patogeny chorobotwórcze, które przedostały się do ucha. Przy prawidłowo funkcjonującym narządzie słuchu higiena uszu powinna więc obejmować usuwanie jedynie woskowiny, która już wydostała się na zewnętrz. W tym celu należy stosować gazik lub miękki ręcznik, którym delikatnie przecieramy skórę. Patyczki do uszu służą jedynie do oczyszczania wklęsłości małżowiny usznej.
Higiena uszu u niemowląt i małych dzieci: o czym pamiętać?
O delikatnym, bezpiecznym czyszczeniu uszu należy pamiętać szczególnie w przypadku małych dzieci i niemowląt. U najmłodszych przewód słuchowy jest znacznie krótszy niż u osób dorosłych. Z tego powodu nawet płytkie wkładanie do niego patyczków czy innych przedmiotów niesie ryzyko wprowadzania woskowiny w głąb, a nawet uszkodzenia wrażliwych tkanek i perforacji błony bębenkowej.
Oto najważniejsze kroki, jak myć uszy niemowlaka:
- oczyszczaj wyłącznie małżowinę uszną i fałdy za uszami, gdzie często gromadzą się resztki mleka;
- używaj zwilżonego gazika;
- dokładnie osuszaj skórę miękkim ręcznikiem;
- stosuj krople i spraye tylko w razie potrzeby i po konsultacji z lekarzem;
- podczas kąpieli nie kieruj strumienia wody do ucha;
- absolutnie nie wkładaj niczego do kanału słuchowego.
Dlaczego nie należy czyścić przewodu słuchowego patyczkami higienicznymi?
Patyczki higieniczne nie są przeznaczone do czyszczenia zewnętrznego przewodu słuchowego. Ryzyko związane z ich używaniem dotyczy zarówno dzieci, jak i dorosłych. Przede wszystkim mogą skutkować ubijaniem woskowiny w głębszych częściach kanału słuchowego. Utrudnia to naturalne odprowadzanie zarazków i zanieczyszczeń oraz zwiększa ryzyko podrażnień czy infekcji.
Ból ucha po czyszczeniu patyczkiem może oznaczać również uszkodzenie błony bębenkowej. Dodatkowo pocieranie skóry paradoksalnie wzmaga produkcję woskowiny, a to zwiększa ryzyko jej nadmiernego gromadzenia się w uchu i powstania czopu woskowinowego.
Podobne zagrożenie wynika z praktykowania niepewnych domowych metod, takich jak czy konchowanie czy świecowanie uszu. Możliwymi powikłaniami takich sposobów są również oparzenia skóry i trwałe uszkodzenie słuchu.
Co zrobić w przypadku czopu woskowinowego w kanale słuchowym?
Zdarza się, że higiena uszu okazuje się niewystarczająca i pomimo starań tworzy się tzw. czop (korek) woskowinowy. W przypadku uczucia zatkania ucha warto rozpocząć stosowanie preparatów rozpuszczających twardą wydzielinę. Jeśli objawy nie ustępują, należy koniecznie udać się do lekarza.
Problem ten może dotyczyć osób w każdym wieku, jednak najczęściej borykają się z nim osoby pracujące w zanieczyszczonych pomieszczeniach, a także starsze, które noszą aparaty słuchowe. Wymieniając główne przyczyny gromadzenia się woskowiny, nie należy zapominać również o czyszczeniu kanału słuchowego za pomocą patyczków higienicznych, które często przynosi efekt odwrotny od zamierzonego.
,,Zaczopowane ucho” to nieprzyjemna przypadłość, która zwykle wiąże się z występowaniem objawów, takich jak:
- świąd, pieczenie, a nawet kłucie i ból w uchu;
- ból narastający po zamoczeniu ucha, co powoduje zwiększenie objętości korka woskowego;
- uczucie zatkanego ucha, pełności i rozpierania;
- szumy uszne, piszczenie w uszach;
- niedosłuch, a w skrajnych przypadkach utrata słuchu w zaczopowanym uchu.
Jeśli w wyniku różnych przyczyn wosk jest wytwarzany w nadmiarze, należy korzystać ze środków przeznaczonych do tego celu. Są to dostępne w aptekach preparaty douszne, najczęściej produkowane na bazie glicerolu, które upłynniają wydzielinę i ułatwiają jej wypływanie z uszu. Zwykle całkowite usunięcie korka woskowinowego wymaga przynajmniej kilku dni regularnego rozmiękczania. Jeśli to nie pomoże, pozostaje wizyta u laryngologa, który wykona płukanie uszu lub usunie wosk mechanicznie.
Jak jeszcze dbać o higienę uszu, aby zapobiegać podrażnieniom i infekcjom?
Systematyczna i prawidłowa higiena ucha to najlepszy sposób profilaktyki infekcji i gromadzenia się nadmiaru woskowiny w przewodzie słuchowym. Codzienne czynności powinny ograniczać się do delikatnego oczyszczania zewnętrznej części uszu, ale też unikania czynników, które zwiększają ryzyko podrażnień. Ważne jest, aby:
- osuszać uszy również po korzystaniu z basenu czy sauny;
- dbać o czystość aparatów i słuchawek dousznych;
- traktować słuchawki douszne jako przedmiot osobisty (nie pożyczać ich innym);
- unikać kontaktu uszu z płynami zawierającymi silne detergenty;
- ograniczyć przebywanie w zanieczyszczonych i zadymionych pomieszczeniach;
- dobierać środki do higieny uszu na podstawie ich przeznaczenia oraz swojego wieku;
- kontrolować stan uszu i regularnie badać słuch.
Jakie objawy powinny skłonić do wizyty u laryngologa?
Sytuacje, które wymagają konsultacji z laryngologiem, to przede wszystkim utrzymujące się objawy zalegania woskowiny w uszach. Szybka wizyta wskazana jest także, jeśli po przeprowadzeniu higieny ucha pojawiają się symptomy, które mogą wskazywać m.in. na uszkodzenie błony bębenkowej, podrażnienia lub infekcje. Nie zwlekaj z wizytą u lekarza jeśli zauważasz:
- silny lub narastający ból ucha,
- pogorszenie słuchu,
- szumy uszne,
- wyciek wydzieliny z ucha,
- zawroty głowy,
- gorączkę,
- utrzymujące się uczucie pełności i zatkania pomimo stosowania preparatów do higieny.
Dzieci warto obserwować, ponieważ nie zawsze potrafią zakomunikować swoje objawy. Jeśli po przeprowadzeniu higieny ucha maluch jest płaczliwy i sięga rączkami do główki, najlepiej skonsultować się z pediatrą. U dziecka, które dużo czasu spędza w pozycji leżącej, wydzielina wypływająca z ucha zwykle jest zjawiskiem normalnym. Wbrew pozorom to czystość małżowiny usznej może wskazywać na zaczopowanie kanału.
FAQ
Jak dbać o higienę ucha?
Prawidłowa higiena ucha powinna obejmować regularne mycie małżowiny usznej i usuwanie tylko woskowiny, która wydostała się na zewnątrz. Należy używać czystych wacików nasączonych wodą z dodatkiem łagodnego mydła. Do wnętrza kanału słuchowego nie można wkładać żadnych przedmiotów, w tym patyczków higienicznych. Zawsze po myciu warto dokładnie osuszyć skórę.
Ile razy powinno się myć uszy?
Uszy najlepiej myć codziennie, podczas rutynowej higieny ciała. Wybierz taką porę dnia, kiedy masz najwięcej czasu. Odpowiednim momentem zwykle jest poranny lub wieczorny prysznic, po którym wystarczy delikatnie przetrzeć małżowinę uszną i dokładnie ją osuszyć.
Czy powinno się myć uszy w środku?
Nie należy myć niewidocznych części ucha. Kierowanie wody czy wkładanie przedmiotów do kanału słuchowego może prowadzić do podrażnień oraz zwiększa ryzyko nagromadzenia woskowiny i infekcji. Ucho oczyszcza się samoistnie dzięki naturalnej migracji komórek na zewnątrz. Jeśli tak się nie dzieje, zastosowanie mają odpowiednie środki apteczne oraz zabiegi w gabinetach laryngologicznych.
Źródła:
- https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/pielegnacja/52306,higiena-uszu-noska-i-paznokci
- https://www.mp.pl/pediatria/praktyka-kliniczna/procedury/145577,oczyszczanie-przewodu-sluchowego-zewnetrznego
- https://farmacjapraktyczna.pl/opieka-farmaceutyczna/prawidlowa-higiena-uszu-fakty-mity
- https://forumpediatrii.pl/artykul/wlasciwa-higiena-ucha
Artykuł zweryfikowany merytorycznie przez lek. Annę Kuberę-Nurkowską
