Kataralne zapalenie ucha – przyczyny i objawy. Jak leczyć ból ucha od kataru?
Nieżyt ucha, który najczęściej jest powikłaniem po infekcji górnych dróg oddechowych, określa się jako kataralne zapalenie ucha, czy też potocznie „ucho kataralne”. Z medycznego punktu widzenia jest to zapalenie trąbki słuchowej, która stanowi łącznik między gardłem a uchem środkowym. Przyczyny tej choroby to wirusy, rzadziej bakterie. Schorzeniu zwykle towarzyszy ból ucha i objawy przeziębienia, takie jak katar, kaszel, podwyższona temperatura ciała i ogólnie złe samopoczucie. Dowiedz się więcej o przyczynach, objawach i leczeniu kataralnego zapalenia ucha!
Co to jest kataralne zapalenie ucha?
Kataralne zapalenie ucha, zwane również nieżytowym zapaleniem ucha, to nieprzyjemna dolegliwość, powodująca ból i niekiedy problemy ze słuchem. Jest to powikłanie po infekcji górnych dróg oddechowych, kiedy zakażenie przenosi się z gardła do ucha. Przeziębienie (infekcja wirusowa) wzmaga produkcję śluzu, może powodować obrzęk i zaczerwienienie trąbki słuchowej, która łączy jamę bębenkową ucha środkowego z gardłem.
Na kataralne zapalenie ucha cierpią najczęściej dzieci. Dlaczego? Za infekcję odpowiedzialne są patogeny chorobotwórcze przedostające się do ucha środkowego z innych części, takich jak nos, zatoki i gardło. U najmłodszych pacjentów droga między nosem i gardłem a strukturami ucha jest skrócona ze względu na niedojrzałą budowę anatomiczną. Jeśli zatem w przebiegu infekcji górnych dróg oddechowych Twój maluch zaczyna chwytać się za ucho, pocierać je lub bezpośrednio komunikować dolegliwości bólowe związane z narządem słuchu, warto jego stan skonsultować z laryngologiem. Ból ucha u dziecka przy przeziębieniu może bowiem świadczyć o infekcji.
Podatność na nieżytowe zapalenie ucha wzrasta również u osób z osłabionym układem immunologicznym, który nie zwalcza należycie patogenów chorobotwórczych. Warto też podkreślić, że infekcja kataralna nie powinna być mylona z przewianym uchem, co się zdarza z uwagi na dosłowne znaczenie słowa przeziębienie. W przypadku ekspozycji na silny, zwłaszcza chłodny wiatr faktycznie może dochodzić do wychłodzenia tkanek przewodu słuchowego i przez to ich podrażnień, co zwiększa ryzyko infekcji. Wówczas jednak, jeśli dochodzi do namnażania się drobnoustrojów, jest to zapalenie ucha zewnętrznego.
Nieżytowe zapalenie ucha środkowego – przyczyny
Infekcja kataralna to choroba wywoływana przez namnażanie się w uchu środkowym chorobotwórczych patogenów. Te przedostają się najczęściej z nosa i gardła, dlatego też jednoczesny katar i ból ucha to częsta przypadłość. Przyczyny stanu zapalnego to w większości przypadków drobnoustroje wirusowe, np. rhinowirusy, wirusy paragrypy, koronawirusy czy wirus RSV (syncytialny wirus oddechowy). Wyróżnia się przeszło 200 patogenów wirusowych, które mogą wywoływać kataralne zapalenie ucha.
Zakażenie bakteryjne rzadko jest pierwotną przyczyną zapalenia ucha o charakterze kataralnym. Do nadkażenia bakteriami może jednak dochodzić w przebiegu choroby wirusowej, która upośledza układ odpornościowy i wywołuje podrażnienia, co zwiększa ryzyko rozwoju kolejnej infekcji.
Często mówi się, że ucho jest zatkane przy przeziębieniu. W części przypadków objaw taki nie jest związany z infekcją kataralną, a wynika jedynie ze zmiany ciśnienia w uchu pod wpływem zwiększonej produkcji kataru. Jeśli jednak dojdzie do namnożenia drobnoustrojów w uchu środkowym, mowa już o kataralnym zapaleniu ucha.
Zatkane ucho przy katarze może mieć również podłoże alergiczne. Przewlekle utrzymująca się nadprodukcja wydzieliny nosowej, która spływa po tylnej części gardła, może odpowiadać za drażnienie trąbki słuchowej. W konsekwencji staje się ona podatniejsza na zapalenie.
Objawy kataralnego zapalenia ucha
Układ immunologiczny przy kontakcie z zagrożeniem uruchamia mechanizm obronny, zwiększa się wydzielanie przeciwciał przez błony śluzowe i najczęściej wzrasta temperatura ciała. W konsekwencji pojawia się nieżyt ucha poprzedzony stopniowym rozwojem obrzęku. Z tego powodu osoba przeziębiona lub po niedawno przebytej infekcji może odczuwać ból ucha.
Objawy kataralnego zapalenia ucha obejmują symptomy dotyczące narządu słuchu, jak również ogólnoustrojowe, uznawane za typowe symptomy przeziębienia. Są to m.in.:
- rozpierający lub kłujący ból ucha;
- uczucie pełności w uchu;
- swędzenie uszu;
- uczucie zatkania ucha;
- szumy uszne;
- trzeszczenie i strzelanie w uszach, zwłaszcza przy przełykaniu;
- niedosłuch;
- stan podgorączkowy lub gorączka;
- osłabienie;
- ból gardła, chrypka;
- nieżyt nosa (potocznie katar);
- niekiedy kaszel.
W przypadku dzieci chorobę można podejrzewać na podstawie prób sięgnięcia rączką do ucha i ogólnego rozdrażnienia. Ssanie nasila objawy, dlatego niemowlęta bywają płaczliwe szczególnie podczas posiłku.
Jak leczyć infekcję kataralną? Sposoby na ból ucha przy katarze
Podstawą leczenia jest opanowanie źródła choroby, którym w przypadku kataralnego zapalenia ucha jest pierwotne przeziębienie. Ucho kataralne w większości przypadków wynika z zakażenia wirusowego, dlatego też leczenie ogranicza się do redukowania objawów.
Zaleca się odpoczynek, a w razie potrzeby przyjmowanie doustnych preparatów o działaniu obniżającym gorączkę. Leki, takie jak np. paracetamol, mogą złagodzić również ból ucha. Z kolei obrzęk błon śluzowych nosa i gardła redukuje się poprzez stosowanie leków o działaniu miejscowym, które obkurczają śluzówkę i łagodzą podrażnienia.
Pomocne jest też regularne oczyszczanie nosa, np. poprzez płukanie roztworem soli fizjologicznej. Pomaga to usunąć nadmiar wydzieliny, a także nawilżyć tkanki, co przekłada się na złagodzenie obrzęku trąbki słuchowej. Wskazane jest też intensywne nawadnianie organizmu (co najmniej 1,5 do 2 litrów wody dziennie), co także wspiera nawilżanie tkanek. Ponadto należy odpoczywać, unikać wychłodzenia i ekspozycji na hałas.
Ulgę przy dolegliwościach bólowych ze strony ucha może przynieść również ciepły okład. Pamiętaj jednak, że powinien być to kompres suchy i przyłożony tylko do okolicy za uchem. Do przewodu słuchowego nie należy wprowadzać żadnych środków rozgrzewających.
Jakie leki przy kataralnym zapaleniu ucha środkowego może zalecić lekarz?
Kataralne zapalenie ucha zwykle mija po ok. 7–10 dniach. Jeśli tak się nie stanie, należy udać się do lekarza. W niektórych przypadkach źle leczona infekcja może przerodzić się w przewlekłe, wysiękowe lub ostre zapalenie ucha środkowego. Z wizytą u specjalisty nie należy czekać również w przypadku nasilającego się bólu oraz gdy pojawiają się niepokojące objawy, takie jak ropny, surowiczy lub śluzowy wyciek z ucha, zawroty głowy, silny ból, gorączka.
Przy dokuczliwych objawach przeziębienia lekarz może podjąć decyzję o stosowaniu ogólnoustrojowych leków hamujących działanie histaminy. Środki takie wysuszają błony śluzowe, w ten sposób redukując katar, kaszel i obrzęk. Leki przeciwhistaminowe mają zastosowanie także przy objawach spowodowanych reakcją alergiczną.
Jeśli natomiast kataralne zapalenie ucha wynika z zakażenia bakteryjnego, należy wdrożyć antybiotykoterapię. Specjalista może przepisać środki doustne lub, po ocenie stanu błony bębenkowej, krople do uszu z antybiotykiem.
W przebiegu infekcji ucha środkowego, za błoną bębenkową może gromadzić się wydzielina. Napiera ona na membranę i generuje ból. W części przypadków wskazana jest wówczas paracenteza – nacięcie błony w celu stworzenia drenażu.
FAQ
Jak leczyć kataralne zapalenie ucha?
Najczęściej leczenie kataralnego zapalenia ucha polega na łagodzeniu objawów. Zaleca się oczyszczanie i nawilżanie jam nosowych, nawadnianie organizmu i odpoczynek. W ograniczeniu wydzieliny nosowej, która spływa po gardle i powoduje obrzęk trąbki słuchowej, pomóc mogą preparaty o działaniu obkurczającym. Przy wykluczeniu perforacji błony bębenkowej mogą być stosowane również krople do uszu o działaniu przeciwbólowym.
Jakie są objawy kataralnego zapalenia ucha?
Kataralnemu zapaleniu ucha mogą towarzyszyć objawy ogólne, takie jak np. bóle gardła, kaszel, osłabienie i gorączka. Pojawiają się też dolegliwości ze strony narządu słuchu: ból ucha, uczucie pełności, swędzenie, szumy uszne, trzeszczenie w uszach podczas przełykania czy inne zaburzenia słuchu.
Co zrobić, gdy boli ucho od kataru?
W przypadku bólu ucha od kataru podstawą jest ograniczenie wydzieliny nosowej i redukcja obrzęku. Ważne jest oczyszczanie nosa, nawilżanie błon śluzowych (np. solą fizjologiczną), picie dużej ilości wody. Pomóc mogą również doustne leki przeciwbólowe, np. na bazie paracetamolu lub ibuprofenu. Jeśli objawy nie ustępują w ciągu kilku dni lub się nasilają, należy udać się do lekarza.
Dlaczego boli ucho od kataru?
Podczas infekcji wirusowej (przeziębienia) nadmiar śluzu prowadzi do podrażnienia trąbki słuchowej, która łączy nosogardło z uchem środkowym. Katar spływający po gardle może odpowiadać za obrzęk ujścia trąbki i przez to ból ucha. Drobnoustroje mogą też przedostawać się przez nią, namnażać się w uchu i powodować stan zapalny ucha środkowego.
Artykuł nie zastępuje konsultacji lekarskiej, jeśli występują u Ciebie objawy, konieczna jest konsultacja z lekarzem, aby ustalić przyczynę i wdrożyć odpowiednie leczenie.
Artykuł zweryfikowany merytorycznie przez: lek. Michała Dąbrowskiego
Źródła:
- Jurkiewicz D., Zielnik-Jurkiewicz B., Lidokaina w zapaleniach uszu – działanie, bezpieczeństwo, zastosowanie. Terapia, nr specjalny, sierpień 2019.
- Kuczkowski J., Aktualne problemy w rozpoznawaniu i leczeniu ostrego i wysiękowego zapalenia ucha środkowego. https://journals.viamedica.pl/forum_medycyny_rodzinnej/article/view/17972/14173 (data odczytu: 11.12.2025).
- Wiercińska M., Ostre i przewlekłe zapalenie ucha środkowego: przyczyny, objawy i leczenie, https://www.mp.pl/pacjent/otolaryngologia/choroby/choroby-uszu/177491,ostre-zapalenie-ucha-srodkowego (data odczytu: 11.12.2025).
