artykuły

ucho środkowe - budowa, funkcje, wskazówki pielęgnacyjne

Ucho środkowe – budowa, wskazówki pielęgnacyjne

Funkcje, jakie pełni ucho środkowe, są niezbędne dla zachowania słuchu. Jego budowa zapewnia przetwarzanie fal akustycznych w drgania mechaniczne, które następnie są wzmacniane i kierowane do ucha wewnętrznego. Abyśmy mogli słyszeć, każdy element ucha środkowego musi działać nienagannie. Niestety, ucho środkowe jest narażone na liczne choroby, czemu sprzyja między innymi jego budowa. Ta część narządu słuchu wymaga więc odpowiedniej pielęgnacji i profilaktyki.

Spis treści:

  1. Ucho środkowe – budowa, najważniejsze elementy
  2. Jak działa i jakie funkcje pełni ucho środkowe?
  3. Na jakie choroby narażone jest ucho środkowe?
  4. Ucho środkowe – pielęgnacja, zasady higieny uszu

Ucho środkowe – budowa, najważniejsze elementy

Narząd słuchu i równowagi pod względem budowy jest najbardziej skomplikowany u ssaków, w tym ludzi. Ucho środkowe stanowi jedną z części ucha, tworząc spójną całość z uchem zewnętrznym i wewnętrznym. Jego prawidłowa budowa umożliwia wzmacnianie i przekazywanie fal dźwiękowych docierających z otoczenia.

Ucho środkowe to przestrzeń zlokalizowana w czaszce, w której skład wchodzą elementy takie jak:

  • błona bębenkowa – cienka i sprężysta membrana, która oddziela przewód słuchowy zewnętrzny od ucha środkowego;
  • jama bębenkowa – w tej przestrzeni znajdują się trzy kosteczki słuchowe – młoteczek, kowadełko i strzemiączko; ostatnia z wymienionych kości jest najmniejszą w ciele człowieka, mierzy zaledwie około 3 milimetrów; w jamie bębenkowej znajdują się także mięśnie, splot bębenkowy i nerwy, struna bębenkowa, gałąź szyjno-bębenkowa tętnicy szyjnej;
  • trąbka słuchowa (trąbka Eustachiusza) – to kanał o długości około 3-4 centymetrów, który stanowi połączenie między uchem i gardłem;
  • powierzchnia zewnętrzna okienka owalnego – styka się ze strzemiączkiem i prowadzi do przedsionka ucha wewnętrznego.

Jak działa i jakie funkcje pełni ucho środkowe?

Ucho środkowe jest zbudowane z niewielkich elementów, jednak pełnią one bardzo ważne funkcje. To w tej części fale akustyczne są wzmacniane i kolejno kierowane do ucha wewnętrznego.

Wyjaśniając w uproszczeniu, fale dźwiękowe, przedostające się do ucha środkowego przez zewnętrzny kanał słuchowy, w pierwszej kolejności trafiają na błonę bębenkową. Dzięki jej elastyczności sygnał akustyczny jest przetwarzany w drgania mechaniczne.

Z kolei generowane drgania pobudzają młoteczek (największą kosteczkę słuchową). Młoteczek wprowadzony w ruch przekazuje drgania także na kowadełko i strzemiączko. Dzięki kosteczkom słuchowym ucho środkowe pełni funkcje wzmacniające sygnał dźwiękowy.

W ostatnim etapie wzmocnione drgania mechaniczne są przekazywane do ucha wewnętrznego, gdzie rozpoczyna się ich przetwarzanie w impulsy nerwowe. Warto pamiętać, że funkcje ucha środkowego są warunkowane przez wszystkie jego elementy. Uszkodzenie jakiejkolwiek części uniemożliwia przewodzenie sygnałów akustycznych, co zaburza prawidłowe słyszenie.

Na jakie choroby narażone jest ucho środkowe?

Wśród często spotykanych schorzeń narządu słuchu wymienia się głównie choroby infekcyjne ucha środkowego. Czynnikiem szczególnie narażającym ucho środkowe na choroby jest budowa trąbki Eustachiusza. Stanowi łącznik z gardłem, dlatego też drobnoustroje mogą przedostawać się do ucha z górnych dróg oddechowych.

Infekcja ucha środkowego może dotyczyć osób w każdym wieku, jednak ze względu na niedostatecznie rozwiniętą trąbkę Eustachiusza w wieku dziecięcym to właśnie najmłodsi są najbardziej narażeni na zapalenie ucha środkowego wywoływane przez wirusy lub bakterie. Chorobom sprzyja także osłabienie odporności, dlatego stosunkowo często rozwijają się również u osób starszych.

Wśród chorób infekcyjnych ucha środkowego wyróżnia się:

  • ostre zapalenie ucha środkowego,
  • przewlekłe zapalenie ucha środkowego (z wysiękiem lub bez),
  • wysiękowe zapalenie ucha środkowego.

Ucho środkowe jest narażone także na choroby, które stanowią powikłanie po wcześniej przebytym stanie zapalnym. To między innymi uszkodzenia i zmiany patologiczne, wśród których wymieniane są perlak ucha środkowego i perforacja błony bębenkowej. Pierwsza z wymienionych przypadłości to choroba, w przebiegu której z prawidłowo funkcjonujących komórek tworzy się narośl, wyglądem przypominająca perłę. Choroba może rozwijać się już w życiu płodowym (perlak wrodzony), w następstwie infekcji (perlak nabyty) lub u osób, u których nie występują choroby uszu (perlak pierwotny).

Z kolei perforacja błony bębenkowej to poważne uszkodzenie ucha środkowego, które niekiedy następuje w wyniku nagromadzenia się wydzieliny w przebiegu chorób infekcyjnych uszu. Inne możliwe przyczyny takiego stanu to między innymi uraz akustyczny lub mechaniczne uszkodzenie ucha środkowego, na przykład w wyniku uderzenia lub wypadku.

Wymieniając możliwe choroby ucha środkowego, należy wspomnieć także o otosklerozie. To schorzenie, które dotyka strzemiączka, a co za tym idzie – także pozostałych kosteczek słuchowych. Otoskleroza jest chorobą o nieznanej etiologii, która niestety, bez odpowiedniego leczenia, prowadzi do utraty słuchu.

Ucho środkowe – pielęgnacja, zasady higieny uszu

Elementy ucha, które należy regularnie myć, to małżowina uszna i widoczna część przewodu słuchowego. Z kolei ucho środkowe, które jest oddzielone od ucha zewnętrznego błoną bębenkową, nie podlega bezpośrednim zabiegom higienicznym. Niemniej niewłaściwa higiena uszu w dużym stopniu sprzyja infekcjom ucha środkowego, dlatego niezwykle ważne jest, aby dbać o nie prawidłowo.

Podstawą pielęgnacji uszu jest zabezpieczenie ich przed wilgocią i ochrona przed patogenami chorobotwórczymi. Jednak często popełnianym błędem jest nagminne czyszczenie uszu za pomocą patyczków higienicznych. Wilgoć, ciepło czy uszkodzenia mechaniczne delikatnej błony śluzowej wyściełającej kanał słuchowy sprzyjają wnikaniu i namnażaniu się patogenów. To z kolei prowadzi do rozwoju infekcji uszu, dlatego dbałość o ucho środkowe to przede wszystkim pielęgnacja ucha zewnętrznego.

Osoby, które doznały drobnych urazów przewodu słuchowego lub są narażone na długotrwałą wilgoć, między innymi wskutek częstych kąpieli na basenie, mogą stosować na przykład wyrób medyczny LIX. Preparaty miejscowe wspomagają osuszanie tkanek, dzięki czemu między innymi zmniejszają obrzęk i ułatwiają gojenie się drobnych urazów.

Małżowinę uszną i widoczną część przewodu słuchowego należy myć każdego dnia, najlepiej przy pomocy wody z delikatnym mydłem. Preparaty przeznaczone do rozmiękczania woskowiny usznej należy stosować w razie potrzeby. Pamiętajmy, że woskowina pełni bardzo ważne funkcje, między innymi zabezpiecza przed wnikaniem patogenów i usuwa zanieczyszczenia, więc jej optymalna ilość jest niezbędna. Niemniej nadmiar wosku usznego może zatykać światło przewodu słuchowego, co prowadzi do podrażnienia, zaburzeń słuchu i obrzęku, a także zwiększa ryzyko gromadzenia się drobnoustrojów. W takich przypadkach również ucho środkowe jest narażone na choroby infekcyjne, których należy unikać, a w razie ich wystąpienia – prowadzić odpowiednie leczenie. l

ek. Michał Dąbrowski

Zobacz podobne artykuły

Serwis wykorzystuje pliki cookies. Brak zmiany ustawień oznacza, że będą one zamieszczane na urządzeniu końcowym użytkownika. Możesz zrezygnować ze zbierania informacji, zmieniając ustawienia Twojej przeglądarki. Więcej szczegółów w naszej Polityce cookies.