artykuły

Kosteczki słuchowe – czym są i jakie pełnią funkcje?

Trzy kosteczki słuchowe – młoteczek, kowadełko i strzemiączko – stanowią jeden z najważniejszych elementów ucha środkowego. To najmniejsze kostki zarówno w uchu człowieka, jak i całym jego ciele, jednak pomimo niewielkich rozmiarów odgrywają istotną rolę w procesie słyszenia. Dowiedz się więcej o ich budowie, funkcjach i konsekwencjach uszkodzenia.

Gdzie znajdują się kosteczki słuchowe?

Aby przedstawić lokalizację kosteczek słuchowych (łac. Ossicula auditora), warto przybliżyć budowę ucha. Elementy, które widzimy, czyli małżowina uszna, a także przewód słuchowy do głębokości błony bębenkowej, określa się jako ucho zewnętrzne. Tuż za błoną (elastyczną membraną), która wzmacnia fale akustyczne i przekształca je w drgania, rozpoczyna się ucho środkowe. To w nim znajdują się trzy kosteczki słuchowe, zlokalizowane w tzw. jamie bębenkowej, która od strony zewnętrznej jest oddzielona błoną bębenkową, a od wewnętrznej okienkiem przedsionka. W uchu środkowym mieści się także trąbka słuchowa (Eustachiusza) i powierzchnia zewnętrzna okienka owalnego. Dalej mieści się ucho wewnętrzne, w którym znajdują się głównie elementy takie jak przedsionek, ślimak i kanały półkoliste.

Młoteczek, strzemiączko i kowadełko – budowa anatomiczna

Najmniejsze kości w ciele człowieka nie są zrośnięte, ale połączone stawami kowadełkowo-młoteczkowym i kowadełkowo-strzemiączkowym, zbliżonymi budową do chrząstkozrostów. Dzięki nim powstaje łańcuch kosteczek słuchowych, a pomiędzy każdą z nich zachowana jest odpowiednia (stosunkowo niewielka) ruchomość. Co ciekawe, te kości jako jedyne już w momencie narodzin osiągają ostateczną wielkość (w przeciwieństwie do pozostałych kości nie rosną). Elementy łańcucha przewodzącego dźwięki wyglądają następująco:

  • młoteczek (malleus) – jest pierwszą kosteczką od strony błony bębenkowej. Ma 8–9 mm długości, a kształtem przypomina maczugę. W jej budowie wyróżnia się głowę, rękojeść i szyjkę;
  • kowadełko (incus) – jest elementem środkowym łańcucha kostek słuchowych;
  • strzemiączko (stapes) – ostatnia kostka, która łączy się z kowadełkiem, a od wewnętrznej strony z błoną okienka owalnego. Jej długość wynosi zaledwie 3 mm. Składa się z głowy strzemiączka, odnogi donosowej i doogonowej.

Jakie funkcje pełnią trzy kosteczki słuchowe?

W procesie słyszenia fale akustyczne są wychwytywane przez ucho zewnętrzne i trafiają na elastyczną membranę. Pod ich wpływem powstają drgania błony bębenkowej, które następnie zostają przeniesione na młoteczek, kowadełko i strzemiączko. Dzięki tym elementom energia trafia na przychłonkę, czyli płyn w przestrzeni pomiędzy ścianą wewnętrzną błędnika kostnego i błędnika błoniastego w uchu wewnętrznym. Kosteczki są więc elementem narządu słuchu i odpowiadają za przewodzenie dźwięków do ucha wewnętrznego. Dzięki większej powierzchni młoteczka w stosunku do strzemiączka pełnią funkcje przekładni, która wzmacnia drgania przekazywane z błony bębenkowej.

Ruchy kostek są możliwe dzięki mięśniom, które je otaczają i łączą z okolicznymi elementami ucha. Jednym z nich jest najmniejszy mięsień w ciele człowieka – mięsień strzemiączkowy, który odciąga strzemiączko od okienka owalnego, tym samym chroniąc ucho wewnętrzne przed zbyt intensywnymi drganiami. Kolejny to mięsień napinacz błony bębenkowej. Jego zadaniem jest odciąganie rękojeści młoteczka w kierunku przyśrodkowym, dzięki czemu również wpływa na percepcję dźwięków. W przewodzeniu dźwięków istotną rolę odgrywają także komórki rzęsate i zakończenia włókien nerwowych.

Jak może dojść do uszkodzenia kosteczek słuchowych?

Zaburzenia w budowie kostek lub ich uszkodzenie powodują niedosłuch przewodzeniowy, a nawet utratę słuchu. Nieprawidłowościom w obrębie ucha środkowego mogą towarzyszyć również inne objawy, np. zawroty głowy, szumy uszne, wysięk z ucha, ból.

Do uszkodzenia kosteczek ucha środkowego może dojść podczas urazu mechanicznego, np. w następstwie wypadku, uszkodzenia błony bębenkowej, pęknięcia kości skroniowej lub czaszki. Jako możliwe przyczyny wymienia się również przewlekłe zapalenie ucha środkowego, zwłaszcza perlakowe, które może doprowadzić do powikłań w postaci zmiany struktury kostek. Do przewodzeniowego ubytku słuchu prowadzi również otoskleroza – choroba, w przebiegu której strzemiączko zostaje unieruchomione. Również tympanoskleroza (twardnienie ucha środkowego), zmiany zrostowe i niektóre wady anatomiczne wymienia się jako czynniki sprzyjające uszkodzeniu łańcucha kosteczek.

Na czym polega plastyka kosteczek słuchowych?

Kosteczki słuchowe znajdują się w uchu środkowym, dlatego ocena ich stanu wymaga przeprowadzenia szczegółowych badań, m.in. wziernikowania, najlepiej w obrazie mikroskopowym, a także badań audiometrycznych, które pozwalają na ocenę stopnia ubytku słuchu.

W przypadku uszkodzenia kosteczek słuchowych w większości przypadków zaleca się leczenie operacyjne, które – w zależności od rodzaju zmian – polega na rekonstrukcji łańcucha przewodzącego dźwięki i/lub przywróceniu jego ruchomości. Operacja kosteczek słuchowych określana jest jako ossikuloplastyka. Po wypełnieniu zniszczonych kosteczek słuchowych przez materiały z tkanek własnych pacjenta lub syntetyczne w wielu przypadkach uzyskuje się znaczną poprawę. Efekty zależą jednak również od przyczyny uszkodzeń.

 

lek. Michał Dąbrowski

Zobacz podobne artykuły

Serwis wykorzystuje pliki cookies. Brak zmiany ustawień oznacza, że będą one zamieszczane na urządzeniu końcowym użytkownika. Możesz zrezygnować ze zbierania informacji, zmieniając ustawienia Twojej przeglądarki. Więcej szczegółów w naszej Polityce cookies.