artykuły

perlak w uchu

Perlak – przyczyny, objawy, leczenie, rozpoznanie

Perlak, inaczej guz perlisty, czy też perlakowe zapalenie ucha, to patologiczna zmiana ucha środkowego. Perlak to nie nowotwór, a guz ucha składający się z prawidłowych komórek, jednak zlokalizowanych w nieodpowiednim miejscu. Nie zmienia to jednak faktu, że objawy i powikłania tego schorzenia mogą być bardzo poważne. Jakie są przyczyny perlaka i na czym polega leczenie?

Spis treści:

  1. Perlak w uchu – co to jest?
  2. Perlak ucha środkowego – rodzaje
  3. Przyczyny powstawania perlaka
  4. Perlak w uchu – objawy
  5. Na jakiej podstawie stwierdza się rozpoznanie perlaka?
  6. Perlak – leczenie, operacja

Perlak w uchu – co to jest?

Perlak to guz ucha (nie nowotwór), zlokalizowany najczęściej w uchu środkowym, czyli w części ucha obejmującej błonę bębenkową, jamę bębenkową, kosteczki słuchowe, trąbkę słuchową (Eustachiusza), okienko owalne oraz jamę sutkową i komórki sutkowe.

Nazwa perlak w uchu wywodzi się z wyglądu zmiany, która przypomina perłę. Jest to twór powstający z komórek nabłonka wielowarstwowego płaskiego rogowaciejącego, a także złogów cholesterolu i keratyny. Perlak ucha może prowadzić do zniszczenia struktur ucha środkowego, co więcej złogi naskórka tworzące zmianę są podatne na infekcje bakteryjne, wirusowe i grzybicze.

Perlak ucha środkowego – rodzaje

Perlak może dotyczyć zarówno dzieci, jak i osób dorosłych. Guzy perliste, ze względu na okres występowania, dzieli się na:

  • Perlaki wrodzone – jest to najrzadziej spotykany rodzaj perlaka, towarzyszy dzieciom od narodzin. Perlak w uchu może jednak zostać zdiagnozowany dopiero w późniejszym wieku, zwykle przez przypadek podczas badania otoskopowego u dzieci między 4., a 8. rokiem życia.
  • Perlaki nabyte – częściej spotykane są perlaki nabyte ucha środkowego, które dzieli się na pierwotne i wtórne. Perlak pierwotny powstaje u osób, które nie zmagają się z chorobami uszu. Z kolei perlak nabyty zwykle pojawia się jako powikłanie schorzeń narządu słuchu.

Przyczyny powstawania perlaka

W przypadku perlaka wrodzonego za przyczynę powstawania zmiany w uchu uznaje się przetrwanie tkanki embrionalnej. Perlak rozwija się za niezmienioną błoną bębenkową, dlatego też nie obserwuje się wycieku z ucha. Zwykle występuje wrodzony perlak ucha środkowego, ale schorzenie może dotyczyć także innych kości czaszki. Zmiana ta może rozwijać się już w życiu płodowym dziecka, niegdyś była określana jako perlak prawdziwy.

Z kolei nabyty perlak pierwotny jest najczęściej spotykaną zmianą tego typu. Może powstać pomimo braku perforacji (pęknięcia) błony bębenkowej, czy stanu zapalnego w uchu, dlatego też określany jest jako pierwotny. Za przyczyny jego powstawania uznaje się przewlekłą niedrożność trąbki Eustachiusza. Wówczas wiotka część błony bębenkowej zostaje wciągnięta tworząc ,,kieszeń”. Kolejno złuszczający się naskórek nie migruje prawidłowo na zewnątrz ucha, a gromadzi się w tej przestrzeni tworząc perlaka. Zmiana ta może wytworzyć się jako powikłanie po nadkażeniu perlaka wrodzonego.

Natomiast jako powikłanie schorzeń ucha może rozwinąć się perlak nabyty wtórny. Zmiana ta najczęściej wytwarza się po przebytym ostrym martwiczym zapaleniu ucha środkowego. Charakterystyczny dla tego schorzenia jest ubytek błony bębenkowej, co stwarza warunki do narostu perlaka. Z tego powodu przyczynami powstawania perlaka wtórnego mogą być również inne choroby prowadzące do perforacji błony bębenkowej, w tym zapalenie ucha środkowego. Wówczas powstający perlak w uchu może wywołać perlakowe zapalenie ucha środkowego.

Warto pamiętać, że uszkodzenie błony bębenkowej może wynikać także z działań własnych, np. mechanicznego podrażnienia błony patyczkiem higienicznym, czy też pod wpływem zmiany ciśnienia w uchu. Jako czynniki zwiększające ryzyko powstawania perlaka ucha środkowego wymienia się również przerost migdałków u dzieci, skrzywienie przegrody nosowej lub nawracające zapalenie zatok. Są to nieprawidłowości, które prowadzą do rozwoju zapalenia ucha, co kolejno może naruszać błonę bębenkową i zwiększać ryzyko tworzenia się perlaka.

Perlak w uchu – objawy

Zwykle perlak w uchu wywołuje objawy dopiero po osiągnięciu dużych rozmiarów. Zmiana ta ma tendencję do narastania, dlatego najczęściej objawy nasilają się stopniowo, na przestrzeni nawet kilku lat. Co ciekawe, perlak ucha nie zawsze wywołuje dolegliwości bólowe, choć ból ucha może się pojawić.

Nieco bardziej charakterystyczne objawy związane są wydzieliną z ucha, która może mieć barwę żółto-zieloną oraz nieprzyjemny zapach. Objaw ten nie dotyczy perlaków wrodzonych.

Perlak rozrastając się niszczy kosteczki słuchowe i otaczające je tkanki. Z tego powodu jako pierwszy odczuwalny objaw perlaka najczęściej wymienia się niedosłuch. W skrajnych przypadkach perlak może prowadzić do całkowitej utraty słuchu w chorym uchu. W niektórych przypadkach perlak może wywoływać także inne objawy, m.in. szumy uszne, uczucie pełności w uchu, czy zawroty głowy.

Dużym zagrożeniem są powikłania, jakie mogą nastąpić w przypadku braku leczenia perlaka. Stan zapalny może zająć okoliczne tkanki prowadząc m.in. do zaburzeń, takich jak:

  • zapalenie zakrzepowe zatoki setowej,
  • porażenie nerwu twarzowego,
  • zapalenie błędnika,
  • ostre zapalenie wyrostka sutkowatego,
  • ropnie mózgu i móżdżku,
  • zapalenie opon mózgowych.

Na jakiej podstawie stwierdza się rozpoznanie perlaka?

Obecność perlaka związana jest z dużym ryzykiem dla zdrowia i życia pacjenta. Obserwując jakiekolwiek objawy, przede wszystkim osłabienie słuchu i wydzielinę z ucha, należy skonsultować się z lekarzem.

Pierwszym badaniem wykonywanym w celu rozpoznania perlaka jest otoskopia, czyli wizualna ocena stanu przewodu słuchowego. Badanie polega na wprowadzeniu do ucha otoskopu wyposażonego w źródło światła i urządzenie optyczne.

Rozpoznanie perlaka zwykle wymaga jednak przeprowadzenia dodatkowych badań, których celem jest dokładne określenie, jak zaawansowany jest guz perlisty i w jakim stopniu nachodzi na tkanki. Najczęściej zalecana jest tomografia ucha i głowy, zdjęcie RTG lub rezonans magnetyczny. Badania te pozwalają na ocenę rozległości zmian zapalnych.

Perlak – leczenie, operacja

Gdy perlak zostanie potwierdzony, jedynym sposobem na leczenie jest operacja. W niektórych przypadkach zaleca się stosowanie środków farmakologicznych, ale mają one na celu tylko złagodzenie stanu zapalnego przed planowanym zabiegiem chirurgicznym.

Operacja perlaka w uchu polega na usunięciu patologicznie zmienionych tkanek, w tym ewentualnie zniszczonych fragmentów kosteczek słuchowych oraz innych struktur zajętych zmianą. Rodzaj operacji zależy od rozległości perlaka, zawsze jednak dąży się do zachowania struktur ucha środkowego.

W przypadku niewielkiego guza perlistego o średnicy kilku milimetrów zwykle przeprowadzana jest operacja z dojścia przez przewód słuchowy zewnętrzny. Natomiast zmiany bardziej rozległe mogą wymagać także cięcia za uchem pozwalającego na usunięcie zmian z kości skroniowej.

Leczenie perlaka polega także na rekonstrukcji zniszczonych części ucha. W tym celu wykonuje się operację tympanoplastyczną. Najczęściej jednak oba zabiegi nie są wykonywane jednocześnie. Podczas operacji perlaka w pierwszej kolejności usuwa się zmiany zapalne, a także dokonuje rekonstrukcji błony bębenkowej.

Kolejne kroki leczenia podejmuje się dopiero, gdy tkanki się zagoją – zwykle po upływie 6-12 miesięcy od usunięcia guza perlistego. Wówczas konieczne jest sprawdzenie, czy nie doszło do nawrotu perlaka. W przypadku zniszczonych kosteczek słuchowych dopiero w tym momencie można poddać się zabiegowi rekonstrukcji. W zależności od indywidualnych wskazań, głównie mając na uwadze rozległość perlaka, stosuje się protezy syntetyczne lub własne, które w niektórych przypadkach muszą zostać wcześniej usunięte i odpowiednio przechowywane.

Lek. Michał Dąbrowski

Źródła:
1. Kuczkowski J., Sierszeń W., Gulida G.: Perlak nabyty zatoki Prussaka jako przyczyna niedosłuchu u 3-letniego dziecka, https://journals.viamedica.pl/forum_medycyny_rodzinnej/article/viewFile/17967/14168 (data odczytu: 22.09.2020).
2. https://whc.ifps.org.pl/2012/04/przewlekle-perlakowe-i-ziarninowe-zapalenie-ucha-srodkowego-2/, (data odczytu: 22.09.2020).
3. https://poradniklaryngologii.pl/jednostki-chorobowe/operacja-perlaka/, (data odczytu: 22.09.2020).

Zobacz podobne artykuły

Serwis wykorzystuje pliki cookies. Brak zmiany ustawień oznacza, że będą one zamieszczane na urządzeniu końcowym użytkownika. Możesz zrezygnować ze zbierania informacji, zmieniając ustawienia Twojej przeglądarki. Więcej szczegółów w naszej Polityce cookies.