Przewód słuchowy zewnętrzny i wewnętrzny – jakie pełnią funkcje i jak o nie dbać?
Ważnym elementem narządu słuchu jest przewód słuchowy, składający się z części zewnętrznej i wewnętrznej. Aby fale dźwiękowe były prawidłowo odbierane i przetwarzane, przewód słuchowy musi być odpowiednio pielęgnowany. Sprawdź, jak dbać o tę część ucha i co zrobić, gdy jest spuchnięta lub zatkana nadmiarem woskowiny!
Budowa ucha zewnętrznego – czym jest przewód słuchowy zewnętrzny?
Ucho człowieka dzieli się na zewnętrzne, środkowe i wewnętrzne. Do części zewnętrznej zalicza się małżowinę uszną i przewód słuchowy zewnętrzny. Jest to kanał o długości ok. 3 cm, o kształcie litery „S”. Część ta zaczyna się otworem słuchowym, a kończy błoną bębenkową, do której trafia dźwięk z otoczenia.
Widoczna część kanału to otwór słuchowy zewnętrzny zbudowany z tkanki chrzęstnej. W tym miejscu występują włosy, które powstrzymują część zanieczyszczeń przed przedostaniem się do ucha, a także gruczoły woskowinowe.
W dalszej części przewód słuchowy zbudowany jest z tkanki kostnej pozbawionej włosów. Kończy go pierścień włóknisty błony bębenkowej. Zewnętrzny przewód słuchowy jest zagięty, co dodatkowo zabezpiecza delikatną membranę przed bezpośrednim urazem.
Anatomia i znaczenie przewodu wewnętrznego
Warto wiedzieć, że nawet niewidoczna część kanału to wciąż przewód słuchowy zewnętrzny. Z kolei przewód słuchowy wewnętrzny to część znajdująca się wewnątrz kości skroniowej. Łączy on tylny dół czaszki z błędnikiem. Przez kanał o długości ok. 1 cm przebiegają naczynia i nerwy z jamy czaszki do ucha, takie jak nerw przedsionkowo-ślimakowy, nerw twarzowy i tętnica błędnikowa. Pierwszy z nich jest odpowiedzialny za słuch i równowagę, a drugi unerwia mięśnie twarzy. Tętnica z kolei zaopatruje ucho wewnętrzne w krew.
Zadaniem kanału wewnętrznego jest więc zabezpieczenie ważnych elementów narządu słuchu i udział w przekazywaniu impulsów do mózgu. Tam są one interpretowane – powstaje słuch fonematyczny, dzięki któremu możemy rozróżniać i rozumieć dźwięki. Jakiekolwiek zmiany patologiczne w przewodzie słuchowym wewnętrznym mogą prowadzić m.in. do zaburzeń słuchu i równowagi, szumów usznych oraz niedowładów nerwu twarzowego.
Dlaczego należy dbać o narząd słuchu? Podstawowe funkcje przewodu słuchowego
Przewód słuchowy stanowi zabezpieczenie dla ucha środkowego przed chorobotwórczymi drobnoustrojami. Ponadto jego ważną funkcją jest odbieranie fal akustycznych wychwytywanych przez małżowinę, wzmacnianie ich i dalsza transmisja.
Dźwięk prowadzony przez kanał słuchowy trafia do błony bębenkowej i wprowadza ją w drgania, co pozwala przekazać fale akustyczne dalej. Kolejno trafiają one do ucha środkowego, gdzie kosteczki słuchowe wzmacniają fale i kierują je dalej, do ucha wewnętrznego. Tam komórki słuchowe ślimaka przetwarzają fale dźwiękowe w impulsy elektryczne.
Wyjaśnienie, jak działa słuch, nie należy do prostych zadań. Przetwarzanie dźwięku to skomplikowany proces, a kanał słuchowy zewnętrzny i wewnętrzny odgrywa w nim istotną rolę. Jeśli przewód słuchowy jest patologicznie bardzo mały, zmieniony chorobowo, spuchnięty, zatkany lub uszkodzony, fale dźwiękowe nie mogą prawidłowo przechodzić do dalszych części ucha. W konsekwencji pojawia się niedosłuch przewodzeniowy.
Zadaniem przewodu słuchowego jest również ogrzanie powietrza docierającego do błony bębenkowej. Wewnątrz kanału znajduje się woskowina, która zapobiega wysuszaniu skóry oraz zatrzymuje zanieczyszczenia i drobnoustroje. Omawiany kanał jest też ważnym elementem ochronnym – z uwagi na swój zagięty kształt zmniejsza ryzyko bezpośrednich urazów mechanicznych delikatnej membrany.
Zarośnięcie (atresia) lub zwężenie (stenosis) kanału może być wynikiem wad anatomicznych, ale też powikłaniem przewlekłych, nieleczonych zakażeń ucha z ropnymi wyciekami. Zachowanie zdrowego i czystego przewodu słuchowego jest więc niezbędne, aby utrzymać jego prawidłowe funkcje i wyraźne słyszenie.
Które części ucha należy czyścić?
Czyszczona powinna być tylko widoczna część narządu słuchu, czyli małżowina uszna i początek przewodu słuchowego. Nigdy nie należy wprowadzać patyczków higienicznych i innych przedmiotów do kanału słuchowego! Oczyszcza się on samoistnie, dzięki naturalnej migracji komórek woskowiny usznej.
Nieprawidłowe korzystanie z patyczków higienicznych może natomiast doprowadzić do przesunięcia woskowiny w głąb kanału i zatkania światła przewodu. W skrajnych przypadkach może też doprowadzić do perforacji błony bębenkowej. Chociaż jej pęknięcia w wielu przypadkach goją się samoistnie w ciągu kilku tygodni, to dotyczy to głównie zmian powstających w przebiegu infekcji. Czasami lekarz może przepisać krople z antybiotykiem lub konieczne są procedury zamknięcia ubytku. Z kolei uraz mechaniczny może być poważniejszy i prowadzić do trwałego uszkodzenia słuchu.
Prawidłowa pielęgnacja przewodu słuchowego
Czyszczenie przewodu słuchowego powinno ograniczać się do usuwania wydzieliny wypływającej do małżowiny usznej. Woskowina znajdująca się w kanale słuchowym zabezpiecza tkanki przed wysuszeniem, pochłania drobnoustroje i zanieczyszczenia, a także zawiera związki o działaniu antybakteryjnym. Nieprawidłowe usuwanie jej za pomocą patyczków higienicznych nie tylko grozi przebiciem błony bębenkowej, ale także zmniejsza naturalne bariery ochronne.
Małżowinę uszną i widoczny przewód słuchowy należy myć codziennie, najlepiej za pomocą wody i łagodnego mydła. Do ucha nie należy wlewać wody pod ciśnieniem. Oczywiście uszy można zanurzać w wodzie, ale po umyciu należy je dokładnie osuszać. Nadmiar wilgoci w połączeniu z ciepłem to idealne warunki do rozwoju drobnoustrojów. Osoby, które często korzystają z basenów i sauny są więc bardziej narażone na infekcje bakteryjne.
Zatkany przewód słuchowy – jak usunąć woskowinę?
Zdarza się, że woskowina uszna gromadzi się w nadmiarze. Sprzyjają temu m.in. noszenie słuchawek dousznych i aparatów słuchowych, wady anatomiczne ucha czy nieprawidłowe, zbyt częste i intensywne czyszczenie uszu i wkładanie do kanału słuchowego patyczków higienicznych. W takich przypadkach przewód słuchowy może być zatkany twardym czopem woskowinowym, co wywołuje objawy takie jak:
- ból ucha, zwłaszcza po kąpieli, kiedy czop pęcznieje;
- świąd, pieczenie, kłucie, drapanie;
- uczucie pełności;
- szumy i piski uszne;
- zaburzenia słuchu, niedosłuch, a nawet utrata słuchu.
Jeśli przewód słuchowy jest zatkany w niewielkim stopniu i nie pojawiają się bardzo dokuczliwe objawy, można spróbować oczyścić go samodzielnie. Pod żadnym pozorem nie należy jednak wyciągać woskowiny mechanicznie, przy użyciu jakichkolwiek przedmiotów. Wydzielinę należy zmiękczyć, stosując przeznaczone do tego celu krople lub spraye. Pomocne w usuwaniu woszczku czy wilgoci może być delikatne pociąganie małżowiny usznej ku dołowi i górze. W ten sposób dochodzi do prostowania kanału, dzięki czemu zalegające w nim substancje mogą łatwiej wypłynąć.
Spuchnięty przewód słuchowy – co zrobić?
Spuchnięty przewód słuchowy jest charakterystycznym objawem tzw. ucha pływaka. To zapalenie ucha zewnętrznego, będące następstwem długotrwałego przebywania w wilgotnym środowisku, np. w zbiorniku wodnym. W wyniku niedostatecznego osuszenia kanału słuchowego dochodzi do namnażania drobnoustrojów i pojawienia się stanu zapalnego.
Narząd słuchu narażony jest na infekcje, podrażnienia i urazy, co często objawia się obrzękiem. Jeśli przewód słuchowy jest spuchnięty, przyczyną może być również:
- otarcie, zadrapanie, drobne rany skóry przewodu, spowodowane np. patyczkiem higienicznym, a w przypadku małych dzieci także próbą włożenia ciała obcego do ucha;
- alergia;
- choroby skóry, w tym łuszczyca, łojotokowe zapalenie skóry lub egzema;
- stan zapalny spowodowany infekcją wirusową, bakteryjną lub grzybiczą.
Jeśli jednak nieznana jest przyczyna obrzęku, warto poradzić się lekarza. Schorzenia uszu o podłożu bakteryjnym lub grzybiczym mogą wymagać stosowania leków o działaniu ukierunkowanym na dany patogen.
FAQ
Co to jest przewód słuchowy?
Przewód słuchowy to kanał złożony z części zewnętrznej (od małżowiny po błonę bębenkową) oraz wewnętrznej (zlokalizowanej w kości skroniowej). Obie części odgrywają kluczową rolę w procesie słyszenia.
Jak udrożnić przewód słuchowy?
W udrożnieniu przewodu słuchowego pomóc może poruszanie małżowiną w górę i dół i lekkie pociągnięcie płatka usznego. Ziewanie, żucie gumy i ssanie cukierków to kolejne metody. Jeśli natomiast niedrożność spowodowana jest woskowiną, stosuje się specjalne spraye zmiękczające.
Jak odetkać zatkany przewód słuchowy?
W przypadku nagromadzenia się woskowiny wewnątrz przewodu słuchowego zastosowanie znajdują specjalne krople i spraye, które ją rozpuszczają. Uczucie zatkanego ucha może być spowodowane również obrzękiem. Wówczas pomocne mogą być krople osuszające tkanki, np. z glicerolem.
Czy kanał słuchowy może zarosnąć?
Tak, kanał słuchowy może zarosnąć. W przypadku wady wrodzonej jest to atrezja. Zdarza się też, że stan taki jest powikłaniem po urazach, łagodnych zmianach kostnych czy przewlekłych zapaleniach, zwłaszcza takich, którym towarzyszą ropne wycieki z ucha.
Artykuł nie zastępuje konsultacji lekarskiej, jeśli występują u Ciebie objawy, konieczna jest konsultacja z lekarzem, aby ustalić przyczynę i wdrożyć odpowiednie leczenie.
Artykuł zweryfikowany merytorycznie przez: lek. Michała Dąbrowskiego
Źródła:
- Bartoszewicz R., Zarębska P., Bruzgielewicz A., Niemczyk K.: Zapalenie ucha zewnętrznego. Polski Przegląd Otorynolaryngologiczny, 2012, 110–116. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2084530812700199 (data odczytu: 25.11.2023).
- Cieślar K., Zmysł słuchu, „Neutrino” 2014, nr 14, s. 1-4, https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/247720/cieslar_zmysl_sluchu_2014.pdf (data odczytu: 11.12.2025).
