Ucho pływaka – czym jest, jakie są przyczyny i objawy oraz na czym polega leczenie i zapobieganie?
Ucho pływaka to potoczna nazwa zapalenia skóry przewodu słuchowego zewnętrznego. Występuje często po długotrwałej ekspozycji na działanie wody i wilgoci. co stwarza idealne warunki do rozwoju infekcji bakteryjnej, rzadziej grzybiczej i wirusowej. Charakterystycznym i najbardziej dokuczliwym objawem jest silny, zwykle pulsujący ból ucha, który nasila się przy dotyku. W poniższym artykule wyjaśniamy, jakie są przyczyny i objawy, a także na czym polega leczenie i profilaktyka tego schorzenia.
Najważniejsze informacje
Czym dokładnie jest ucho pływaka i jak dochodzi do rozwoju tego schorzenia wewnątrz ucha?
Jest to potoczna nazwa ostrego, rozlanego zapalenia ucha zewnętrznego, które wywołują głównie bakterie, a rzadziej grzyby lub wirusy. Stan zapalny obejmuje przewód słuchowy zewnętrzny, może szerzyć się nawet na małżowinę uszną i błonę bębenkową. Do zakażenia dochodzi wtedy, gdy woda dostająca się do wnętrza ucha wypłukuje woskowinę pełniącą funkcję naturalnej bariery ochronnej. W konsekwencji pozbawiona ochrony skóra staje się podatna na infekcje, co stwarza idealne warunki do namnażania się drobnoustrojów.
Więcej informacji znajdziesz w sekcji: Czym jest ucho pływaka i dlaczego pojawia się ból ucha po basenie?
Jakie warunki otoczenia mogą doprowadzić do rozwoju ucha pływaka?
Główną przyczyną ucha pływaka jest długotrwały kontakt ucha z wodą lub wilgocią podczas pływania, nurkowania. Czasem przyczyną jest też niedokładne osuszenie uszu po zwykłej kąpieli. Chorobie sprzyjają przebywanie w miejscach o wysokiej wilgotności (np. w saunie), kąpiele w zbiornikach o wątpliwej czystości oraz regularne noszenie aparatu słuchowego lub słuchawek dousznych. Stan zapalny może rozwinąć się także wskutek podrażnień czy uszkodzeń np. przez czyszczenie ucha patyczkiem higienicznym lub jako konsekwencja reakcji alergicznej u pacjentów z atopowym zapaleniem skóry.
Więcej informacji znajdziesz w sekcji: Jakie są przyczyny ucha pływaka i czynniki ryzyka?
Po jakich symptomach można rozpoznać ucho pływaka?
W początkowym stadium pojawia się świąd, zaczerwienienie oraz silny, pulsujący ból, który wyraźnie nasila się przy dotknięciu małżowiny usznej lub podczas ruchów żuchwą. W miarę postępu infekcji narasta obrzęk, co powoduje uczucie zatkania oraz czasowe pogorszenie słuchu. W cięższych przypadkach może wystąpić gorączka, ból głowy, powiększenie węzłów chłonnych oraz wysięk wydzieliny z ucha.
Więcej informacji znajdziesz w sekcji: Jakie są typowe objawy zapalenia ucha zewnętrznego?
Jak wygląda leczenie ucha pływaka i jak można sobie bezpiecznie pomóc przy tej dolegliwości?
Leczenie polega na miejscowym(rzadziej ogólnoustrojowym) stosowaniu przepisanego przez lekarza antybiotyku, środka przeciwgrzybiczego lub sterydu w kroplach (w zależności od przyczyny infekcji). Pomocniczo można sięgnąć po dostępne bez recepty krople o działaniu osmotycznym i przeciwbólowym, które usuwają nadmiar wilgoci z tkanek i zmniejszają obrzęk. Domowe sposoby muszą ograniczać się wyłącznie do dbania o higienę i ochrony przed wodą – kategorycznie zabrania się wpuszczania do ucha olejków rozgrzewających czy wyciągów roślinnych.
Więcej informacji znajdziesz w sekcji: Na czym polega leczenie ucha pływaka? Krople bez recepty i inne metody
Jakie codzienne działania i nawyki pozwalają skutecznie zapobiegać uchu pływaka?
Profilaktyka polega przede wszystkim na dokładnym osuszaniu uszu po każdym myciu oraz stosowaniu specjalnych zatyczek ochronnych dla pływaków podczas korzystania z kąpielisk. Należy bezwzględnie unikać wkładania do kanału słuchowego jakichkolwiek przedmiotów, w tym patyczków higienicznych, a także unikać kąpieli w brudnej wodzie. Osoby z tendencją do ucha pływaka mogą również stosować krople apteczne, które wspomagają szybkie parowanie wody i bezpieczne osuszanie przewodu słuchowego.
Więcej informacji znajdziesz w sekcji: Jak zapobiegać uchu pływaka u dzieci i dorosłych? Zasady profilaktyki[
Czym jest ucho pływaka i dlaczego pojawia się ból ucha po basenie?
Schorzenie określane jako ucho pływaka to ostre rozlane zapalenie ucha zewnętrznego, najczęściej bakteryjne, nieco rzadziej grzybicze. Obserwuje się je kilkukrotnie częściej u pływaków i nurków, stąd nazwa. Woda, która przedostaje się do ucha, może wypłukiwać woskowinę, która pełni funkcję bariery ochronnej dla uszu. W konsekwencji skóra ucha staje się bardziej podatna na podrażnienia, a bakterie, wirusy czy grzyby mają dobre warunki do namnażania się.
Schorzenie to dotyczy osób w różnym wieku i niekoniecznie tylko tych, które często pływają. Może wystąpić w każdej sytuacji narażenia zewnętrznego przewodu słuchowego na działanie wilgoci, a więc także po niedostatecznym osuszeniu ucha po kąpieli, szczególnie jeśli do kanału słuchowego dostała się woda. Taka sytuacja stwarza idealne warunki do rozwoju bakterii i zwiększa ryzyko zakażenia.
Jakie są przyczyny ucha pływaka i czynniki ryzyka?
Ucho zewnętrzne jest stale narażone na kontakt z patogenami. Przed infekcją chroni je m.in. nabłonek wyścielający przewód słuchowy i woskowina uszna. Bardzo ważne jest zachowanie ucha w czystości i ochrona przed nadmierną wilgocią. Długotrwała ekspozycja ucha na kontakt z wodą stwarza korzystne warunki dla rozwoju drobnoustrojów. Głównie bakterie (najczęściej pałeczka ropy błękitnej – Pseudomonas aeruginosa) są odpowiedzialne za infekcje, takie jak ucho pływaka. Inne typowe przyczyny zakażeń to wirusy czy grzyby.
Warto pamiętać, że nadmiar wosku zwiększa wilgotność w uchu, a tym samym może prowadzić do zapalenia przewodu słuchowego. Dlatego tak ważna jest regularna higiena uszu i usuwanie woskowiny, jeśli zalega ona w nadmiarze.
Ryzyko wystąpienia zapalenia ucha zewnętrznego pojawia się również wraz z urazami narządu słuchu. Uszkodzenie nabłonka wyścielającego ucho może nastąpić np. pod wpływem zadrapania lub nadmiernego czyszczenia ucha patyczkiem higienicznym. Wówczas woda w uchu, zwłaszcza brudna, staje się źródłem drobnoustrojów łatwiej wnikających przez uszkodzoną skórę.
Na ucho pływaka narażeni są nie tylko pływacy i nurkowie, czyli osoby mające intensywny kontakt z wodą. Rozwojowi stanu zapalnego sprzyja także przebywanie w pomieszczeniach o zwiększonej wilgotności, np. w saunie. Noszenie aparatu słuchowego, używanie dousznych słuchawek czy wady anatomiczne ucha również należy wymienić jako przyczyny zwiększające ryzyko ucha pływaka.
Uwaga! Obrzęk ucha u dziecka również może być oznaką ucha pływaka. Jeśli do przewodu słuchowego przedostanie się woda, np. podczas niewłaściwego mycia głowy, także najmłodsi są narażeni na rozwój infekcji, choć zwykle sprzyjają temu również inne czynniki ryzyka.
Jakie są typowe objawy zapalenia ucha zewnętrznego?
Osoby uskarżające się na ucho pływaka dotkliwie odczuwają objawy z przewodu słuchowego. Należą do nich m.in. pulsujący ból ucha zewnętrznego, który w tej części narządu słuchu bywa bardzo intensywny z uwagi na silne unerwienie tkanek oraz ich połączenie z chrząstką i kością. Każdy dotyk czy nawet ruch żuchwą może powodować bolesne naciąganie skóry zmienionej chorobowo. W miarę rozwoju choroby obrzęk i stan zapalny narasta, co pogłębia m.in. uczucie zatkania i może zaburzać przewodzenie dźwięków, odpowiadając za czasowe pogorszenie słuchu.
Jako najczęstsze dolegliwości związane z uchem pływaka w początkowym etapie wymienia się:
- świąd,
- zaczerwienienie przewodu słuchowego,
- dyskomfort i tkliwość ucha przy dotyku małżowiny usznej.
W miarę narastania infekcji pojawia się obrzęk ucha, co może zaburzać słuch i wywoływać uczucie zatkania. Nieleczone ucho pływaka powoduje zwykle nasilone objawy, w tym:
- ból ucha zewnętrznego;
- ból promieniujący w okolicę twarzy i szyi;
- bóle głowy;
- wysięk z ucha, niekiedy wydzielinę ropną;
- zablokowanie przewodu słuchowego;
- gorączkę lub stan podgorączkowy;
- powiększenie węzłów chłonnych.
Jak odróżnić ucho pływaka od innych infekcji ucha?
Ostre zapalenie ucha zewnętrznego różni się od innych często występujących infekcji ucha przede wszystkim rodzajem i nasileniem objawów. Przy uchu pływaka ból zwykle nasila się podczas pociągania za małżowinę uszną lub ucisku. Zwykle występuje też swędzenie, zaczerwienienie skóry i uczucie pełności wewnątrz ucha. Z kolei przy zapaleniu ucha środkowego intensywniejszy jest ból odczuwany głębiej w uchu i częściej występuje gorączka. Może dochodzić również do perforacji błony bębenkowej, ponieważ wydzielina gromadzi się za nią. Wówczas dolegliwości mogą nagle ustąpić.
Czy ucho morskie to to samo co ucho pływaka?
Ucho pływaka bywa potocznie nazywane uchem morskim, jednak w kontekście infekcji spowodowanej długotrwałą ekspozycją właśnie na wodę morską. Zdarza się też, że w ten sposób określane jest tzw. ucho surfera, czyli egzostoza. W tym przypadku jednak w następstwie narażenia na zimną wodę i wiatr stopniowo dochodzi do przerostu tkanki chrzęstno-kostnej. Czyli jest to inna choroba.
Na czym polega leczenie ucha pływaka? Krople bez recepty i inne metody
Przy uchu pływaka stosuje się leczenie przyczynowe i objawowe, wsparte higieną uszu i unikaniem kontaktu z wodą. Ponieważ infekcja toczy się w przewodzie słuchowym, najczęściej aplikuje się produkty o działaniu miejscowym, rzadziej ogólnoustrojowym. W zależności od rodzaju drobnoustrojów lekarz może zalecić preparat z antybiotykiem, przeciwgrzybiczy lub glikokortykosteroid. W zaawansowanych przypadkach konieczna może być antybiotykoterapia doustna (zwykle w ciężkich zakażeniach z towarzyszącą gorączką). Zastosowanie mają również preparaty, które pomagają osuszyć ucho i łagodzą objawy.
Krople na ucho pływaka bez recepty
Jeśli diagnoza wskazuje na ucho pływaka, pomocne okazują się specjalne krople dostępne w aptece bez recepty, które działają osmotycznie, zmniejszając obrzęk i towarzyszący ból. Podwójne działanie okazuje się szczególnie korzystne w przypadku wilgoci w uchu, ponieważ właściwości osmotyczne składnika kropli wspomagają usuwanie nadmiaru wilgoci z tkanek. Działanie takie wspomaga leczenie obrzęku, dzięki czemu ból i uczucie rozpierania zmniejszają się. Krople tego rodzaju, stosowane m.in. przy uchu pływaka, często działają również znieczulająco, co bezpośrednio i bardzo szybko przynosi ulgę w bólu.
Czy istnieją domowe sposoby na ucho pływaka?
Leczenie stanu zapalnego warto wesprzeć domowymi sposobami. Ograniczają się one do właściwej higieny oraz ochrony przed wilgocią i zanieczyszczeniami. Nie należy aplikować do ucha kropli roślinnych czy specyfików takich jak olejki rozgrzewające. Jeśli nie mamy pewności, czym spowodowany jest stan zapalny, nieodpowiednie działanie mogłoby zaszkodzić zdrowiu, a nawet trwale uszkodzić słuch.
Ile trwa leczenie ucha pływaka i kiedy zgłosić się do lekarza?
W wielu przypadkach objawy ucha pływaka zaczynają ustępować po 7-10 dniach leczenia miejscowego. Przy rozległym stanie zapalnym leczenie może być dłuższe. Zwykle konieczne jest stosowanie środków wypisanych przez lekarza, dlatego przy podejrzeniu tej choroby warto umówić wizytę. Pilna konsultacja wskazana jest zwłaszcza przy silnym bólu, gorączce, wycieku z ucha i pogorszeniu słuchu. Z wizytą nie warto zwlekać, jeśli choroba dotyczy dziecka, osoby starszej lub z obniżoną odpornością. Jeśli pomimo leczenia symptomy nie ustępują w ciągu kilku dni lub się nasilają, także jest to wskazanie do ponownej wizyty u lekarza.
Ucho pływaka może doprowadzić do poważnych powikłań, np. złośliwego zapalenia ucha zewnętrznego, które obejmuje także tkanki podskórne, chrząstki, elementy kostne ucha. Z uwagi na ryzyko powikłań leczenie warto więc rozpocząć już po zaobserwowaniu pierwszych objawów. Odpowiednie postępowanie zwykle pozwala na całkowity powrót do zdrowia.
Jak dbać o prawidłową higienę uszu i ochronę przewodu słuchowego przy infekcji?
Ucho pływaka należy przede wszystkim zabezpieczać przed wilgocią. Nie wolno natomiast stale zatykać uszu wacikami lub zatyczkami, ponieważ utrudnia to osuszenie ucha, a także zwiększa ryzyko rozwoju bakterii beztlenowych i grzybów. Tylko podczas mycia włosów i brania prysznica należy stosować specjalne zatyczki ochronne. Zawsze po umyciu należy dokładnie osuszać uszy. Niezalecane są kąpiele w basenach czy jeziorach.
Ważne jest, aby nie usuwać wydzieliny z przewodu słuchowego. Oczyszczaj delikatnie tylko jego ujście. Jeśli w kanale zalega nadmiar woskowiny, skonsultuj się z laryngologiem, który w razie potrzeby przeprowadzi profesjonalne czyszczenie. Jeśli nosisz aparat słuchowy, pamiętaj o jego regularnej dezynfekcji.
Dopiero po zakończeniu terapii antybiotykiem można wrócić do normalnych czynności. Nie należy jednak przerywać stosowania leków pomimo ustąpienia objawów! Leczenie trzeba dokończyć, ponieważ bakterie mogłyby rozwinąć się ponownie.
Jak zapobiegać uchu pływaka u dzieci i dorosłych? Zasady profilaktyki
W wielu przypadkach można uniknąć ucha pływaka. Profilaktyka obejmuje przede wszystkim dbałość o dobrą higienę przewodu słuchowego i unikanie wilgoci. W tym celu warto:
- podczas korzystania z akwenów wodnych stosować zatyczki do uszu dla pływaków;
- zawsze po myciu osuszać uszy;
- nigdy nie wkładać żadnych przedmiotów do kanału słuchowego;
- unikać kąpieli w zbiornikach o wątpliwej czystości;
- stosować krople wspomagające osuszanie przewodu słuchowego, zwłaszcza u osób podatnych na infekcje.
Dzięki prostym nawykom można chronić uszy przed nadmiarem wilgoci i podrażnieniami, co zmniejsza ryzyko rozwoju drobnoustrojów i spowodowanych przez nie infekcji. Ryzyko nawrotów choroby często można zmniejszyć, również dbając o ogólną odporność organizmu.
FAQ
Jakie są objawy ucha pływaka?
Najczęściej ucho pływaka odpowiada za ból nasilający się przy dotyku, świąd w obrębie przewodu słuchowego i / lub małżowiny usznej i zaczerwienienie skóry. Narastający obrzęk może powodować uczucie zatkania i pogorszenie słuchu. Niekiedy pojawia się też wyciek z ucha i objawy ogólnoustrojowe, np. stan podgorączkowy.
Czy ucho pływaka samo się wyleczy?
Za ucho pływaka odpowiadają drobnoustroje bakteryjne lub grzybicze, dlatego choroba rzadko mija samoistnie. W większości przypadków konieczne jest zastosowanie kropli z substancją zwalczającą patogen. Brak odpowiednich kroków może skutkować nasileniem objawów i przewlekłym problemem.
Jak wyleczyć ucho pływaka?
Aby pożegnać się z uchem pływaka, najlepiej udać się do lekarza. Postępowanie zwykle obejmuje aplikację kropli do uszu, przepisanych w zależności od podłoża choroby i nasilenia objawów. Niezbędna jest też ochrona ucha przed kontaktem z wodą i wilgocią przez cały czas leczenia.
Źródła:
- Bartoszewicz R., Zarębska P., Bruzgielewicz A., Niemczyk K.: Zapalenie ucha zewnętrznego. Polski Przegląd Otorynolaryngologiczny, 2012, 110–116. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2084530812700199
- Hossmann-Poznańska E., Dzierżanowska D., Poznańska M.: Ostre rozlane zapalenie ucha, https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2084530814000495
- https://www.mp.pl/otolaryngologia/artykuly/ucho/299980,leczenie-ostrego-zapalenia-ucha-zewnetrznego-w-swietle-aktualnych-wytycznych
Artykuł zweryfikowany merytorycznie przez lek. Annę Kuberę-Nurkowską
