Ból za uchem – skąd się bierze i jak leczyć ból ucha
Kłucie i ból za uchem sugerują stan zapalny ucha zewnętrznego, środkowego lub struktur wyrostka sutkowatego. Zdarza się jednak, że ból za uszami jest objawem schorzeń niezwiązanych z narządem słuchu. Dolegliwości takie mogą wskazywać na choroby zakaźne, problemy z uzębieniem czy nawet choroby autoimmunologiczne i zawał mięśnia sercowego. Dowiedz się, jakie mogą być przyczyny bólu za uchem.
Ból za uchem a zapalenie ucha zewnętrznego
Infekcję ucha zewnętrznego, określaną również jako „ucho pływaka”, wymienia się jako jedną z możliwych przyczyn bólu za uchem. Schorzenie to może mieć podłoże bakteryjne, nieco rzadziej wirusowe i grzybicze.
Do rozwoju zakażenia najczęściej dochodzi u najmłodszych pacjentów, a także osób, których uszy są narażone na długotrwale utrzymujące się wilgoć i ciepło w uchu. Zapaleniu ucha zewnętrznego sprzyja także niewłaściwa higiena uszu, a przyczyną dolegliwości mogą być drobne urazy przewodu słuchowego zewnętrznego spowodowane zbyt częstym czyszczeniem, a także choroby dermatologiczne.
W przebiegu tej choroby może występować ból za uchem, w jego środku, a także w okolicznych tkankach. Niekiedy ból promieniuje, pojawia się kłucie za uchem, a nawet na szyi i w głowie. Dodatkowo mogą występować inne symptomy, np.:
- tkliwość małżowiny usznej,
- uporczywe swędzenie uszu,
- łuszczenie się skóry,
- zaczerwienienie,
- podwyższona temperatura ciała,
- powiększenie węzłów chłonnych,
- wyciek z ucha.
Ból za uchem jako objaw zapalenia ucha środkowego
Zapalenie ucha środkowego to kolejna choroba infekcyjna uszu, której towarzyszy ból, także ten zlokalizowany za uchem. Schorzenie to najczęściej dotyczy dzieci, co wynika z deficytu odporności, a także specyficznej budowy trąbki słuchowej.
W odróżnieniu od zapalenia ucha zewnętrznego w tym przypadku bakterie i wirusy zwykle przedostają się do ucha z nosogardzieli, dlatego jest to częste powikłanie po wcześniej przebytych chorobach górnych dróg oddechowych. Wyróżnia się ostre, przewlekłe i wysiękowe zapalenie ucha środkowego.
Ból ucha u dziecka może występować jednocześnie z objawami przeziębienia, jak również po ich ustąpieniu. Dziecko może być płaczliwe i sięgać rączką za ucho. Przy zapaleniu ucha środkowego mogą również pojawiać się:
- wymioty i biegunki,
- ból, zwłaszcza przy dotyku,
- gorączka,
- niedosłuch, szumy uszne,
- wysięk z ucha, jeśli dojdzie do perforacji błony bębenkowej.
Ból ucha i opuchlizna za uchem – zapalenie wyrostka sutkowatego
Wśród powikłań po przebytych infekcjach ucha zewnętrznego lub środkowego wymienia się m.in. zapalenie wyrostka sutkowatego. Choroba ta wywołuje ból w okolicy ucha, co wynika z lokalizacji tej części ciała – wyrostek sutkowaty to przedłużenie kości za uchem, wyczuwalne przy dotyku.
Ból za uchem odczuwany na kości może wskazywać, że bakterie z ucha środkowego zainfekowały przestrzeń pneumatyczną wyrostka sutkowatego. Chorobie mogą towarzyszyć inne objawy, takie jak:
- obrzęk i zaczerwienienie za uchem,
- ból z tyłu głowy, zwykle po prawej lub lewej stronie, rzadko występujący obustronnie,
- tkliwość i ból za uchem nasilający się zwłaszcza przy dotyku,
- zawroty głowy, zaburzenia koncentracji,
- problemy ze słuchem, szumy uszne,
- wysięk wydzieliny z ucha,
- obniżony apetyt,
- złe samopoczucie, „rozbicie”, osłabienie,
- gorączka, niekiedy występująca okresowo.
Ból za uchem odczuwany na kości
Ból kości za uchem nie zawsze oznacza zapalenie wyrostka sutkowatego. Dolegliwości bólowe odczuwa się indywidualnie, często są niespecyficzne, a lokalizacja ich źródła jest trudna. Ból za uchem, zwłaszcza kłujący, może promieniować z okolicznych tkanek. Jako jego możliwe przyczyny należy więc wymienić przede wszystkim choroby dziąseł i uzębienia. Są to najczęstsze przyczyny rzutowanego ból ucha.
Jeśli ból za uchem występuje po prawej lub lewej stronie, być może odpowiada za niego wyrzynający się ząb. Wówczas pojawia się ból szczęki, niekiedy określany jako „ból przy zawiasach”, nasilający się podczas mówienia, jedzenia i picia.
Zdarza się, że ból za uchem jest objawem stanu zapalnego stawu skroniowo-żuchwowego lub urazu wywołanego przeciążeniem. Dolegliwości takie można również pomylić z objawami zmian w przebiegu chorób autoimmunologicznych, takich jak toczeń rumieniowaty czy reumatoidalne zapalenie stawów. W przebiegu tych schorzeń zwykle występują inne objawy, np.:
- ból szczęki i/lub żuchwy,
- ból głowy za uchem lub ogólny,
- bóle karku i ramion,
- sztywność mięśni i ograniczenie ruchomości żuchwy,
- wrażenie nieprawidłowego zgryzu,
- szumy uszne,
- „zgrzytanie”, „trzaskanie” podczas ruchów żuchwy.
Ból za uchem i powiększone węzły chłonne
W przebiegu zakażeń o różnym podłożu (wirusowym, bakteryjnym, grzybiczym) może pojawiać się ból za uchem, niekiedy powiększone są również węzły chłonne. Schorzeniom tego typu zwykle towarzyszą inne objawy, jak:
- gorączka lub stan podgorączkowy,
- opuchlizna za uchem,
- obrzęk ślinianek,
- ból gardła nasilający się przy przełykaniu,
- ogólne osłabienie,
- katar.
Powyższe objawy występują m.in. u osób chorujących na świnkę. W przebiegu tej choroby często pojawia się ból za uchem, który może być kłujący lub tępy. Dodatkowo występują opuchlizna i ból szyi, nie tylko pod uchem, a także bóle mięśni, utrata apetytu czy ból głowy, w tym za uszami lub nad nimi. Do pozostałych zakażeń, które mogą wywoływać ból za uchem, zalicza się m.in. zapalenie gardła, migdałków i różyczkę.
O czym jeszcze może świadczyć ból za uszami?
Zdarza się, że ból ucha wskazuje na bardzo poważne choroby. Jest to jeden z możliwych objawów zawału mięśnia sercowego. W takich przypadkach ból zwykle pojawia się za lewym uchem. Do innych możliwych przyczyn bólu za uchem, niezwiązanych bezpośrednio z narządem słuchu, zalicza się m.in.:
- choroby infekcyjne górnych dróg oddechowych,
- schorzenia tarczycy,
- urazy w obrębie głowy i karku, np. podrażnienie nerwu potylicznego.
Ból za uchem może mieć również charakter ciśnieniowy. Dolegliwości pojawiają się np. w trakcie lotu samolotem lub nurkowania. Zmiana ciśnienia w uchu poza bólem może objawiać się także uczuciem ucisku i zatkania czy piskiem w uszach. W skrajnych przypadkach może doprowadzić do pęknięcia błony bębenkowej.
Jak leczyć ból za uchem? Kiedy udać się do lekarza?
Leczenie bólu za uchem zależy od jego przyczyny. Środki przeciwbólowe zapewniają łagodzenie objawów, nie usuwają jednak źródła bólu. W niektórych przypadkach ból za uchem mija samoistnie, jeśli jest spowodowany np. przez wyrzynające się zęby lub towarzyszy infekcji wirusowej. W takich przypadkach pomocne mogą okazać się doustne środki przeciwbólowe.
Jeśli jednak dolegliwości nie ustępują lub mają charakter nawrotowy, najlepiej jeśli lekarz oceni stan ucha podczas badania otoskopowego. Pomocy u lekarza należy szukać zawsze, gdy ból za uchem pojawia się nagle, jest bardzo intensywny lub narasta. Bezwzględnej wizyty u specjalisty wymagają dolegliwości, którym towarzyszą inne objawy. W przypadku gdy zmiany chorobowe są zlokalizowane poza uchem, lekarz może zlecić również badanie RTG, TK czy RM.
Przy zapaleniu ucha czy wyrostka sutkowatego konieczne może okazać się stosowanie antybiotyków lub leków przeciwgrzybiczych. Po wykluczeniu uszkodzenia błony bębenkowej stosuje się także krople do uszu o miejscowym działaniu znieczulającym.
Źródła:
- Jurkiewicz D., Zielnik-Jurkiewicz B.: Lidokaina w zapaleniach uszu – działanie, bezpieczeństwo, zastosowanie. Terapia, nr specjalny, sierpień 2019.
- Kuczkowski J., Narożny W., Stankiewicz Cz., Kowalska B., Brzoznowski W., Dubaniewicz-Wybieralska M.: Powikłania ostrego zapalenia wyrostka sutkowatego u dzieci. Otolaryngologia Polska 2007, s. 445–451.
- Kuczkowski J., Aktualne problemy w rozpoznawaniu i leczeniu ostrego i wysiękowego zapalenia ucha środkowego, Forum Medycyny Rodzinnej 2011;5(4):287–294 https://journals.viamedica.pl/forum_medycyny_rodzinnej/article/view/17972/14173 (dostęp: 14.07.2023).
